جلسه ۱۹۰

حالا آنچه که در وجود او به‌عنوان سرّ و به‌عنوان مخفی است عبارت از آن وجود بحت بسیط جوهری تامّ و تجرّد تامّ آن که در وجود او به مرحلۀ تجرّد تامّ است هنوز منکشف نشده می‌شود نه اینکه نیست و به او داده می‌شود؛ هست ولی منکشف می‌شود. آن خودش را می‌آورد نشان می‌دهد و لذا وقتی که انسان می‌رود و به آن عوالم می‌رسد می‌بیند برایش آشنا است. به بالاتر می‌رسد می‌گوید: عجیب اینجا کجا است ولی مثل اینکه این در وجود خودم بوده و این خاصیت وجود است چون وجود نمی‌تواند آثار خودش را از خودش رفع کند بنابراین هر ذره به هر مرحله‌ای که برسد آثار کمالیۀ بقیۀ وجودات را در خودش می‌یابد و وحدت بین خودش و بقیۀ کمالات را در خودش می‌یابد.

اثبات ادلّه و براهین فلسفی در عرفان نظری

و اصلاً عرفان نظری ادلّه و براهین فلسفی را اثبات می‌کند، افرادی که به مکاشفات می‌رسند افرادی که به مکاشفات صوری می‌رسند آنها همه از یک مکاشفه و یک حقیقت خبر می‌دهند. یعنی حقیقت نزول، بالا و پایین دارد اما در رتبه اگر در یک رتبه باشند همه یک چیز را می‌گویند. و بینهما متوسطات إلی ما لا نهایة. هیچ‌وقت کسی نمی‌آید بگوید: من در این رتبه بودم و این را دیدم، این بیاید بگوید: من در این رتبه بودم و خلافش را دیدم. پس معلوم است خود رتبه‌ها باهم اختلاف دارند ولی اگر در یک رتبه باشند هردوی آنها یک مسئله‌ای را مطرح می‌کنند و اصلاً خود این، یکی از ادلّۀ وحدت وجود است چون در مراتب که دیگر اختلاف نیست. درست شد؟!

فرض کنید کسی بیاید در یک رتبه‌ای که در آن رتبه از فلان تقدیس و تسبیح فلان حیوان اطلاع پیدا کند ـ تقدیس حیوان در آن مرحله یا در مرحلۀ دیگر ـ اگر اطلاع پیدا کند در آنجا هردوی آنها می‌گویند: [اینها] یک چیز را می‌گویند. نمی‌گویند: این یکی گفت، آن یکی «سبحان ‌الله» گفت. هردو می‌گویند: اینها «لا إله إلا الله» گفتند. مثل اینکه ما اینجا نشسته‌ایم و با همین چشم‌های مشترک و عادی حواس مشترکی داریم هیچ‌وقت نمی‌توانیم در اینجا خلاف بگوییم یعنی هیچ‌وقت نمی‌توانیم به‌جای اینکه در اینجا کتاب هست بگوییم که در اینجا دیگ پلو هست. همه می‌گویند: در اینجا کتاب است اگر کسی اشتباه بگوید در او نقص و خللی است. اما قضیه دیگر در عالم ثبوت فرقی نمی‌کند در عالم ثبوت این کتاب است ممکن است شما چشمتان ضعیف بشود به‌جای این، دیس پلو ببینید ولی این مربوط به چشم شما است. شما به این مرتبه نرسیده‌اید این از نقص شما است. درست شد؟!