جلسه ۱۹۱

این وجه پنجم همان‌طوری‌که وجود اتصال به مبدأ دارد ایجاد هم اتصال دارد، این به‌خاطر من بر رد مفوّضه آمد. از آنجا که توهم می‌شود که از وجوهی که در نزد جبر مذکور است، وقتی کسی خیال کند که پس ما مجبور هستیم ما از جبر به خدا پناه می‌بریم [می‌خواهیم] بیان کنیم که مقصود ابطال تفویض است که مستلزم شرک خفی است و تحقیق همان است که از ائمه علیهم‌السّلام مأثور است؛ آنها فرمودند که اَمر بین امرین است.

شرح روایت «الأمُر بینَ الأمرین»

«الأمُر بینَ الأمرین» یعنی نه جبر است که ما بی‌اختیار باشیم و اختیار فقط برای او باشد و نه تفویض است که او بی‌اختیار باشد و اختیار فقط برای ما باشد بلکه فقط یک اختیار است که هم برای او است و هم برای ما است، نه‌اینکه یکی است و به دوتا تقسیم شده است! یک اختیار است و بیشتر نیست و آن یک اختیار دارد کار انجام می‌دهد.

پس اختیار، اختیار واحد است و دوتا نیست که اوّل از آنجا نشئت می‌گیرد و بعد به ما می‌رسد! نه‌! همان یک اختیار است که یک اختیار به مشیّت او تعلق گرفته است که مشیّت او همان است که ما انجام می‌دهیم، نه‌اینکه ما هم به پیرو مشیّت او امری را انجام می‌دهیم. دوباره این جبر می‌شود یا این دوباره به یک قولی تفویض می‌شود ولی وقتی بگویم که یک اختیار است دیگر معنا ندارد ... وقتی که من دستم را حرکت می‌دهم این‌طور نیست که دست من به پیرو ارادۀ من حرکت می‌کند، نه! یک نیرو است که می‌آید از مغز و اعصاب عبور می‌کند و در دست می‌آید و دست حرکت می‌کند، یک نیرو است که در عضلات منبعث می‌شود، دوتا نیرو نیست که یکی اینجا و یکی هم در عضلات باشد بلکه یک نیرو است، یک فاعل است. این می‌شود الأمر بین الأمرین. بنابراین هم من در فعل خودم مختار هستم و هم حق در فعل خودش مختار است، هردو مختاریم ولی اختیار او نامحدود است و اختیار من در ظرف محدود است ولی دوتا نیست، همان یک اختیار است که در اینجا آمده است، وقتی هم که در اینجا آمد دوباره اختیار است، نه‌اینکه دوباره اختیار در اینجا ازبین رفت و او مجبور شد، دوباره در اینجا هم اختیار می‌کند.