جلسه ۱۹۱

در برنامۀ خدا قبل و بعدی وجود ندارد مثل کسی که گفتیم: یک‌دفعه داخل شهر می‌رود و می‌گوید که حالا چه کنم، خدا هم این‌طور است، الآن درست می‌کند و می‌گوید که الآن چه کنم؟! قضیه این‌طور است یعنی در هر آنی برنامه همان موقع ریخته می‌شود، در هر موقعی برای همان وقت است، قبلی وجود نداشته است بعدی وجود ندارد، الآن این اختیاری که زید می‌کند اختیار الله است.

این اختیاری که الآن زید می‌کند واقعاً او این عمل و این کار را انجام می‌دهد یعنی خدا این عمل را انجام می‌دهد، خدا انجام می‌دهد ولی به صورت انجام می‌دهد. می‌گوید: این ‌صورت، صورت من است، به این‌صورت انجام می‌دهد. پس این زیدی که الآن این عمل را انجام می‌دهد خود این زید یک وجود حیّی است که از حیات خدا در او هست، وجود مُدبّری است که از تدبیر خدا در او هست، وجود مختاری است که از اختیار خدا در او هست بنابراین خودش می‌خواهد خودش را به هلاکت بیندازد یا خودش می‌خواهد خودش را به ثواب و بهشت بیندازد، خودش می‌خواهد این کار را انجام دهد، یعنی الآن که شما این مسئله را اختیار می‌کنید هیچ‌وقت در ذهنتان نمی‌گذرد که این چیزی که الآن من اختیار می‌کنم مجبور به این اختیار هستم، هیچ در ذهن شما این مطلب نیست بلکه شما واقعاً روی درک و روی آن اختیار کاملی که لازمۀ ذات شما است این عمل را انجام می‌دهید.

حالا صحبت در این است که این اختیاری که شما الآن این عمل را انجام می‌دهید و این کار را می‌کنید، آیا مستقل از اختیار او است یا عین اختیار او است و اصلاً علم و ادراک و شعور شما همان علم و ادراک شعور است؟! کدام جنبۀ عِلّی دارد و کدام جنبۀ معلولی دارد؟ می‌توانید بگویید که این اختیار ما جنبۀ معلولی نسبت به آن اختیار دارد، آن «علت» می‌شود، بالأخره همان‌طوری‌که وجود خودمان، وجود معلول [است]، وجود فعلمان هم معلول است، همان‌طوری‌که ما در ذات خودمان معلول هستیم در فعل هم معلول هستیم، پس چه کسی کار انجام می‌دهد؟! او انجام می‌دهد، او خودش می‌خواهد عقاب کند خودش می‌خواهد بهشت ببرد قضیه این است پس شما نمی‌توانید اختیار را از خودتان دفع کنید.