جلسه ۱۹۲

... أنَّ الإيجادَ متفرعٌ على الوجودِ. و خلاصةُ الأمرِ بينَ الأمرين أنَّ الإيجادَ يَدورُ معَ الوجودِ حَيثُما دار و معرفةَ نسبةُ الإيجاد يَتَوقَّفُ على معرفةِ نسبةِ الوجود و قَد عَلِمتَ أنَّ الوجودَ الإمكاني لَه نسبةٌ إلى الفاعلِ و لَه نسبةٌ إلى القابلِ فَكذا الإيجاد و هاتانِ النِّسبَتان فِي الوجودِ مُتحقِّقَتان ما دامَ ذاتُ موضوعِهِ متحققةً فَكذا فِي الإيجادِ.¹

«ایجاد متفرّع بر وجود است و خلاصۀ بین امرین این است که ایجاد با وجود دور می‌زند [هر جا که باشد]. معرفت نسبت به ایجاد متوقف بر معرفت نسبت وجود است و ما متوجه شدیم که وجود امکانی نسبتی به فاعل دارد که خداوند متعال است و یک نسبتی به قابل دارد که همین ماهیات است. ایجاد هم همین‌طور است. این دو نسبت در وجود متحقق هستند مادامی که ذات موضوعِ وجود متحقق باشد.

یعنی آن ذات باشد؛ تا مادامی که ما باشیم این وجود ذات ما یک نسبت به فاعل دارد و نسبتی هم به ماهیت ما دارد. ما گفتیم که امکان ذاتی هیچ‌وقت منسلخ از اشیاء نمی‌شود.

تعریف مرحوم علاّمه طهرانی رضوان الله تعالیٰ علیه از اشعار شیخ محمود شبستری

شیخ محمود شبستری هم خیلی اشعار عالی دارد اصلاً اشعار مغزدار یعنی جان‌دار؛ مرحوم آقا می‌فرمودند اشعارش جان‌دار است. یعنی از خدا گرفته تا ... تمام عالم امکان همه سیه‌رو هستند، سیه‌رو یعنی در ظلمت امکان هستند و نور ندارند. ظلمت که نور ندارد اصلاً نور و ظلمت باهم جمع نمی‌شوند نور فقط برای یک مبدأ اَنوار است. از پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم گرفته تا ذراتی که در عالم و در هوا می‌چرخند و شما می‌بینید همه امکان هستند. خلاصه بدون ترس، بدون چیزی می‌گوییم که پیغمبر، امیرالمؤمنین، امام حسن، امام حسین، حضرت سجاد، ائمه علیهم‌السّلام، اولیاء و بزرگان، همۀ اینها امکان هستند. ما می‌گوییم: آقا این حرف را نزن، خجالت بکش، رسول الله هم همین‌طور است؟! مگر کافر شده‌ای، فلان شدی، چه شدی؟! بله، وجود برای یکی است، فقط برای خدا است. اصلاً پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم آمد خودش را به این بدبختی انداخت تا اینها را بفهماند، تا اینها را به ما بگوید. امیرالمؤمنین، امام حسن، امام حسین علیهم‌السّلام، خودشان را به این بیچارگی‌ها انداختند تااینکه در کلّۀ ما بیندازند که هیچ هستند اما ما می‌گوییم: نه، شما هستید، شکسته‌نفسی می‌فرمایید، شما شکسته‌نفسی می‌فرمایید! قضیه این‌طور نیست. خلاصه حرفشان را می‌گویند و می‌روند.