جلسه ۱۹۲

تعریف توحید افعالی

این توحید، توحید افعالی می‌شود؛ توحید افعالی ـ که مرحوم آقا رضوان الله تعالیٰ علیه در معاد شناسی هم آورده‌اند¹ ـ این است که یک فعل در کل عالم وجود منتسب به فاعل است گرچه فاعل‌ها نِموداً متعدد هستند ولی از نظر «بود»، فعل، فعل واحد است و فاعل هم واحد می‌شود، این فاعل واحد می‌شود. ما در عالم کثرت چون نظر به کثرت داریم و دید ما دید کثرت است افعال را متعدد می‌بینیم یعنی اگر هر کدام از ما یک لیوان آب بردارد بخورد، مثلاً ده یا پانزده نفر هستیم، می‌گوییم: پانزده مرتبه این لیوان آب برداشته شد و خورده شد، پانزده مظهر در اینجا هست و هر کدام از آنها آب می‌خورند، این کار را انجام می‌دهند یا فرض کنید حرکت می‌کنند، راه می‌روند ولی از نظر انتساب به فاعل این فرق می‌کند. همان‌طوری‌که ما این عملی که داریم انجام می‌دهیم به برهان باید این عمل از نقطه‌نظر صورت ذهنی و صورت مثالی خودش یک بدن مثالی این عمل را در عالم مثال انجام داده باشد و همین‌طور این عمل باید انجام داده شده باشد در بالاتر از مثال، همین‌طور افعالی که در همۀ عوالم است همۀ آنها انتساب به مبدأ خودش را پیدا می‌کند و یک فاعل [است]. به همین دلیل است که شما وقتی که در این دنیا از نظر ظاهر یک عمل را انجام می‌دهید آنهایی که در آن دنیا هستند مطلع می‌شوند. آنها که از دنیا خبر ندارند پس چرا مطلع می‌شوند؟! چون آنها می‌بینند که بدن مثالی شما این کار را انجام داده است، چون خودشان هم در عالم مثال هستند می‌فهمند که ای‌دادبیداد چرا این کار را انجام داد؟! همین‌طور بالاتر، حتی اگر کسی اشراف به مثال هم نداشته باشد یعنی بالاتر از مثال رفته باشد هم باز می‌فهمد چون بالاتر از مثال ما هم دارد این عمل را انجام می‌دهد که سرّ ما است! بنابراین ﴿لَا يَعۡزُبُ عَنۡهُ مِثۡقَالُ ذَرَّةٖ﴾!² مثقال ذره یعنی اینجا؛ یعنی در تمام مراحل وجود این عمل الآن دارد انجام می‌گیرد؛ شما دارید در عالم ظاهر انجام می‌دهید ولی در تمام آنها دارد انجام می‌گیرد.