جلسه ۱۹۲

حالا آیا این عمل که شما دارید در ظاهر انجام می‌دهید مقدمه می‌شود برای اینکه آنها آن کارها را بکنند یا نه قضیه عکس است و آنها این کارها را می‌کنند که شما بتوانید انجام دهید؟! منظور من از شما یعنی نفس شما، نفسی که تعلق به جسم گرفته است. همیشه از ناحیۀ علت پایین می‌آید، نه از ناحیۀ معلول.

از بالا می‌آید. بعضی‌ها هم «گُنده» گردد نوشته‌اند که غلط است و معنی ندارد، «گَنده» گردد یعنی از بین می‌رود، خراب می‌شود، ماهی از سر خراب می‌شود یعنی کار از بالا عیب پیدا می‌کند تا پایین می‌آید. البته «گُنده» گردد هم می‌توانیم بگوییم یعنی آن جنبۀ اشتداد وجودی از ناحیۀ سر به پایین هست، سر برای بقیه اعضاء مقدمه می‌شود تا به پایین برسد که دُمش می‌ماند! بله، این‌هم تا اینجا. اینجا اگر هرچه حرف بزنیم بازهم جا دارد منتها دیگر می‌مانیم.

تلمیذ: اینکه فرمودید این از بالاست یعنی آن اعمالی که انسان انجام می‌دهد ـ یا قبیح یا حسن ـ برای سِرّ انسان [است] یا خود انسان انتخاب کرد و بحث روی اختیار [است]؟!

استاد: سِرّ انسان دیگر؛ آن سرّ انسان می‌آید و این عمل را اختیار می‌کند.

تلمیذ: پس دراین‌صورت خود حقیقت انسان خراب [است] که مثلاً فعل بد انجام می‌دهد.

استاد: بله،‌ آن حقیقت انسان هم در این قضیه دخیل است ولی صحبت در این است که مسئلۀ اختیار از مسئلۀ سِرّ بالاتر است یعنی ممکن است شخصی خراب هم باشد ولی در مقام اختیار بتواند اختیار امر حَسَن کند. عکس آن‌هم می‌شود مثل این آدم‌های خوبی که گناه می‌کنند یا آدم‌های بدی که کار خوب می‌کنند. بله، این هست دیگر.

تلمیذ: پس همه از منشأ سر نیست؟!

استاد: نه‌! می‌گویم: اختیار یک مسئلۀ مافوق اینها است و بر همۀ اینها غلبه دارد. اصلاً یک بحث خیلی مهمی در اینجا هست که خیلی دقیق است و آن این است که خلاصه بیَدِهِ الأمرُ کُلُّه و اینکه ما بگوییم: بر شخصی مُهر شده که این باید برای همیشه بد باشد یا برای همیشه خوب باشد، چنین چیزی نیست. خلاصه می‌گوید: