جلسه ۲۰۰

نکتۀ ظریفی که در اینجا هست این است که وقتی ماده، ماده می‌شود آیا از مجرد جدا می‌شود یااینکه تجرد را با خود حمل می‌کند؟! این نکته است که تمام حکما را به اشتباه انداخته است؛ یعنی آنها خیال می‌کنند وقتی که یک موجودی، یک علتی در معلول افاضه کرد، سنخیت بین خود آن معلول و آن علت اقتضاء کرده است که این معلول از او به‌وجود بیاید ولی در یک مرحلۀ پایین‌تر، حالا آن مرحلۀ پایین‌تر، مرحله‌ای است که آن معلول را از علت جدا کرده است و بالنتیجه معلولی که علت می‌شود برای معلول دیگر دوباره سنخیت بین این دو اقتضاء می‌کند که یک ارتباطی بین این دو باشد، در [مورد] ارتباط کسی حرفی ندارد و در [مورد] جدایی کسی حرفی ندارد که جدایی محال است، اگر کسی قائل به جدایی شود این واسطۀ بینِ فیض ازبین می‌رود، گفت: «اگر نازی کند از هم فروریزند قالب‌ها»،¹ این ارتباط باید بماند. در اینکه ارتباط باید بین علت و آخر مرتبۀ معلول وجود داشته باشد حرفی نیست. صحبت در خود نحوۀ وجود معلول است که خودِ نحوۀ وجود معلول چه جایگاه و چه ارتباطی با علت خودش دارد؟! آیا وقتی که این معلول هم برای معلول دیگر علت می‌شود، آن معلول دیگر در یک مرتبۀ نازلۀ از این علت دوم، سنخیت وجود خودش را با علت اوّل قطع می‌کند و از مقولۀ دیگری می‌شود و به‌طورکلی از نقطه‌نظر وجودی ارتباطی ندارد؟! به عبارت دیگر فقط یک راه آب باریکه باقی می‌ماند که از آن علت اوّل، این معلول دوم حیات داشته باشد و ادامۀ حیات دهد، آیا این است؟! که اصلاً به‌طورکلی این نحوۀ دیگری است و آن نحو دیگری است، من‌باب‌مثال کارخانۀ سنگ‌بری است که عبارت از یک‌سری دستگاه‌ها و چرخ‌دنده‌ها و اره‌هایی است که این اره‌ها سنگ‌ها را می‌برند و بعد اینها را به قطعات مختلف درمی‌آورند. من‌باب‌مثال یک کارخانۀ دیگری هست که کارخانۀ تولید برق و تولید نیرو است اصلاً سنخیت او فرق می‌کند، آن کارخانه اره ندارد آن کارخانه چرخ‌دنده ندارد آن کارخانه فقط یک‌سری توربین‌هایی دارد که این آب در بین این توربین‌ها می‌آید و اینها را به حرکت درمی‌آورد و اینها با آن زغال‌ها و توربین‌هایی که در اطراف آن مولّد قرار گرفته است وقتی که به حرکت درمی‌آیند برق و انرژی تولید می‌کنند و این برق و انرژی را به سیم‌ها منتقل می‌کنند و این را وارد شبکه می‌کنند.