جلسه ۲۰۴

اگر این ماده به علت، به آن قِدَم استناد دارد، چطور در یک وقت خاصی این استارت زده می‌شود درحالتی‌که معلول نباید از علتش جدا باشد. اگر شما بگویید که یک شرایط دیگری می‌خواهد و به علت کاری ندارد. صحبت در آن شرایط دیگر است که خود آن شرایط یعنی مُعدّات آیا قدیم هستند یا حادث هستند؟! آن‌وقت در نقل کلام به آنها باز همین مسئله پیش می‌آید که خود آن شرایط قدیم هستند، اگر قدیم باشند جنبۀ تأثیر شرطی آنها چگونه است! درهرصورت فرقی نمی‌کند. این‌هم به‌اصطلاح یکی از مطالبی است که در اینجا صحبت شده است.

یکی دیگر از مسائلی که در اینجا مورد بحث واقع می‌شود کیفیت نزول فیض است. به عبارت دیگر کیفیت حصول تکثر که در بحث قبلی بود و آن بحث قبلی ارتباط مستقیمی با اینجا دارد که اصلاً کثرت چگونه در این عالم پیدا می‌شود؟! آیا این کثرت یک امر، دفعی است یااینکه سلسله مراتب دارد و باید کثرت با آن سلسله مراتب در عالم تحقق پیدا کند؟! راجع به این بحث قبلاً عرض شد که به لحاظ لازمۀ طبعی نزول وجود در مرایا و تعیّنش در مرائی مختلف، این لازمه اقتضاء می‌کند یک سلسلۀ طولیه‌ای ـ نه سلسلۀ عرضیه ـ در اینجا طی و پیدا شود و به‌واسطۀ آن سلسلۀ طولیه این وجود در خارج تحقق پیدا کند و به این شکل دربیاید و بدون آن سلسلۀ طولیه این اشکال دارد.

من یک مثالی در اینجا بزنم و با این مثال این مطالب را جمع کنیم. البته بقیۀ بحث برای جلسۀ بعد می‌ماند چون ادامه دارد. اگر ما صرف‌نظر از خلقت زمین و کرات و آسمان‌ها بخواهیم این مسئله را بالوجدان نگاه کنیم در این معجزاتی که انبیاء می‌کنند ـ اینها مشاهدات است؛ جزء مشاهدات بدویّه است ـ ما چه تصوری داریم؟! فرض کنید اگر ارادۀ نفس ولیّ به خلق یک شیء تعلق بگیرد، آیا در مرحلۀ علّیت از سلسلۀ عرضیه مدد گرفته است یا این ارادۀ او به سلسلۀ طولیه تعلق گرفته است؟! من‌باب‌مثال وقتی که امام رضا علیه‌السّلام اراده می‌کند و شیری در خارج درست می‌کند،¹ آیا آن شیر ماده دارد یا ندارد؟! طبیعتاً ماده دارد، پفک که نیست شما دست بیندازید شیر بالا بیاید، سیصد کیلو وزن دارد! حالا اگر از حضرت بپرسید: شما که این شیر را آوردید و به این شکل درآوردید، آیا از باغ وحش برداشتید آوردید و در اینجا گذاشتید؟! یعنی فقط در اینجا یک حرکت قطعیۀ کمیّه پیدا شده است؟! حضرت می‌گوید: نه، من از کدام باغ وحش آوردم؟! من درستش کردم، از باغ وحش نیاوردم، اینکه هنر نیست آدم از آنجا بیاورد. بعد از حضرت سؤال می‌کنیم که واقعاً این شیر درست شده است یااینکه چشم‌بندی است؟! می‌گوید: درست شده است، ببینید دیگر، اگر بخواهید برای شما ده سال هم نگهش می‌دارم! جلوی چشمتان است. او را خورد شما را هم بخورد! ببینید او را خورد و پی‌ کارش رفت.