جلسه ۲۰۹

پس اینکه ما می‌بینیم در ما جنبۀ قاهریت هست در ما جنبۀ ادراک و شعور هست در ما جنبۀ محبت هست در ما جنبۀ انفاق و ایثار هست در ما جنبۀ از خود گذشتگی و امثال‌ذلک هست همه به‌خاطر این است که هرکدام از اینها معلولی برای آن جهات بالایی خودش می‌باشد والاّ چرا در ما جنبۀ محبت هست؟! آیا در وجود ما محبت یک امر حسّی است یا یک امر معنوی و باطنی است؟! آیا شما محبت به دیگران ندارید؟! شما نسبت به دیگران قهر و غضب ندارید؟! شما نسبت به دیگران دارای عطوفت نیستید؟! شما ایثار و از خود گذشتگی نمی‌کنید؟! شما عدالت را در ارتباط با دیگران انجام نمی‌دهید؟! این جنبه‌های مختلف و ارزش‌هایی که در وجود شما هست و هیچ‌کدام جنبۀ مادی ندارند بلکه جنبۀ معنوی دارند از کجا پیدا شده‌اند؟! از کجا پیدا شده‌اند؟! آن جنبۀ تدبیری که عقل فعال آن جنبۀ تدبیر را دارد، وجود نازله‌اش در شما می‌آید و عقل مدبّر می‌شود؛ آن جنبه‌ای که به آثار خودش محبت و عشق دارد، این همان جنبه‌ای است که نازل می‌شود و به‌صورت محبت در وجود شما درمی‌آید. آن جنبۀ:

می‌آید و جنبۀ جوادیت و ایثار را در شما به‌وجود می‌آورد. بنابراین التخلق بِاَخلاق الله در روایات هست ـ البته بعضی‌ها می‌گویند که سند ندارد و از کلام بزرگان است ولیکن بعید نیست ـ «تَخَلَّقُوا بِأَخْلاَقِ اَللَّه»² این اخلاق الله عبارت از سلسلۀ عقولی است که آن سلسلۀ عقول به‌واسطۀ نزول خودشان موجب یک اثراتی در وجود ما می‌شوند که ما اسم آن اثرات را آثار معنوی عالم عقل می‌گذاریم که ار‌زش‌های ما را این آثار تشکیل می‌دهند. اگر در وجود خودمان احساس کردیم که عطوفت ما نسبت به دیگران زیاد شده است بدانیم که جنبۀ عقلانی ما در اینجا تقویت شده است، اگر در وجود خودمان احساس قساوت کردیم، بدانیم که جنبۀ نفسانی و دنیایی و مادی ما در اینجا ظلمتش بیشتر شده است. اگر ایثار در ما زیاد شد اگر جود و بخشش زیاد شد و اگر امساک در ما به‌وجود آمد علتش را بدانیم.