جلسه ۲۰۹

بیان معیار برای تشخیص حصول تجرد و عدم تجرد در انسان

بنابراین معیاری که ما می‌توانیم برای تجرد و عدم تجرد خود در اینجا به‌دست بیاوریم آن معیار این است که ببینیم در وجود ما چه ارزش‌هایی اضافه شده است و از چه ارزش‌هایی کاسته شده است؛ این برای ما معیار می‌شود برای اینکه [ببینیم] تجلی آن جنبۀ عقول کلیه در ما بیشتر شده است یا ضعیف شده است. «تَخَلَّقُوا بِأَخْلاَقِ اَللَّهِ تعالیٰ» را حکما به این‌ صورت بیان کرده‌اند و به این کیفیت بیان کرده‌اند. فرض کنید به‌جای اینکه ایثار و اینها را بگویند که رحمات الهی است، از آن تعبیر به عالم عقول آورده‌اند. الفاظ فرق می‌کند ولی حقیقت و واقع در اینجا تفاوتی ندارد.

... أمثِلَةٌ لِلجِهات يَعني يَحصُلُ مِن كلِّ إشراقٍ أو مشاهدةٍ فرداً عقل و مِنهُما مُرَكَّبَين عقل و مِنَ الإشراقَ مَعَ القهرِ شي‌ءٌ و منه معَ الحُبِّ شي‌ءٌ و مِنه مَعَهُما جميعاً شي‌ءٌ و هَكَذا.¹

این مثال برای جهات است یعنی از هر اشراقی نسبت به پایین یا مشاهده‌ای نسبت به بالا حاصل می‌شود، این اشراق یا مشاهدۀ تنهاست یعنی عقل؛ از اشراق و مشاهده ـ هردو مرکب ـ یک عقل پیدا می‌شود و از اشراق با قهر یک شیء پیدا می‌شود و از اشراق با حب یک شیء پیدا می‌شود. این‌هم جهات. و از اشراق با حب و قهر یک شیء پیدا می‌شود و همین‌طور از اشراق و مشاهده با حب، قهر، غنیٰ، فقر و امثال‌ذلک یک چیزی پیدا می‌شود.

شرح حدیث «إِنَّمَا بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ اَلْأَخلاقِ»

لذا شما می‌بینید پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم مظهر اَتمّ جمیع صفات کمالیه و ارزش‌ها است. «إِنَّمَا بُعِثتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ اَلْأَخلاقِ»² یعنی همین؛ یعنی تمام جهات کمالیه‌ای وجود در وجود انسان قرار داده شده است. این نیست که من‌باب‌مثال در وجود یکی قرار داده نشود یا کم در اینجا آورده شود.

حیاضت جمیع ارزش‌های عالم وجود در انسان کامل