جلسه ۲۰۹

انسان کامل آن انسانی است که جمیع ارزش‌های عالم وجود را در خودش حیازت کرده است، این انسان کامل است؛ در او ایثار، محبت، لطف و غضب هست؛ کسی که غضب ندارد از نقطه‌نظر جهات وجودی کمبود دارد. کسی که غضب دارد ولی محبت ندارد کمبود دارد. کسی که بخشش دارد به‌نحوی‌که غیر متعادل است کمبود دارد. کسی که اصلاً بخشش ندارد باز کمبود دارد. بخشش با عقل و تدبّر یک ارزش کمالی برای وجود می‌شود، محبت اضافی باعث کمبود است، بی‌محبتی باعث کمبود است. طرفین افراط و تفریط باعث کمبود است و حدّ تساوی باعث کمال است.

حفظ کننده بودن شخص کامل قوانین عالم وجود را در هر مرتبه‌ای به‌نحو اعتدال

آن شخصی کامل است که قوانین عالم وجود را در هر مرتبه‌ای به‌نحو اعتدال حفظ کرده باشد. او از نقطه‌نظر کاملیت در عرفان به مرحلۀ مطلق می‌رسد؛ نه زیاد و نه کم؛ نه محبت زیاد و نه محبت کم، نه قهر زیاد و نه قهر کم.

بیان شاخصۀ استاد سلوکی

لذا استادی استاد است که از نقطه‌نظر تربیت این دو جنبه در او باشد؛ نه این‌قدر بخندد که شاگردانش لوس شوند و نه این‌قدر دعوا کند که آنها خسته و سرد و پکر و پژمرده بشوند، نه آن‌قدر آنها را به خرابات بکشاند که دست از همۀ قوانین بردارند و در خیابان جُفتک چهار پشت بزنند و نه‌اینکه آنها را مناجاتی و با گریه بار بیاورد که غیر اشک و آه، چیزی از اینها نبینند، نه مثل مربای آلو و انبه کنار بنشیند که کسی نتواند نگاهشان کند، نه این‌طوری‌که فرض کنید ... ! این دو جنبه باید در جهت تربیتی و در جنبۀ سلوکی محفوظ بماند. این مسائل برای شب پنج‌شنبه‌تان مقدمه شد.

إذْ كُلُّ سافِلٍ لَه ذُلٌّ و وُدٌّ بِالنِسبةِ لِكُلِ عالٍ ذا أي العالي‌ غنى‌ مِنَ السافِلِ و قهراً لَه‌ يَعُدّ فَجاءَتِ القَواهِرُ و العُقولُ‌ قِسمَين مِن‌ ـ بيانٌ لِلقِسمين ـ أنوارِ أعلين‌.¹