جلسه ۲۱۰

و قالَ العلامةُ فِي شرحِهِا لكِنَّه لا يَفي بِهذَا الاصطلاح لِأنَّه قَد يستعمله فِي إشراقاتِ الأنوارِالمجردةِ بعضِها على بعض‌ٍ تضاعَفَتْ لِمبلغ مكثار يعجز القُوَى البشريةُ عَن الإحاطةِ و ذلكَ لِأنَّ القاهرَ الخامس يَقبَلُ مِنَ النورِ السّانِحِ ستةَ عشرةَ مَرَّة ثمان مَرّاتٍ تَنعَكِسُ عليه مِنَ الرابعِ و أربع مِنَ الثالث و مَرَّتان مِنَ الثاني و مَرَّةٌ مِنَ النورِ الأقرب و مَرَّةٌ مِن نورِ الأنوارِ بِغيرِ واسطةٍ و هكذا.¹

علامه در شرحشان فرمودند: این خالصی که از خداوند متعال بدون واسطه بر آن مرتبه افاضه شده است فقط به آن وفا نمی‌کند بلکه به اشراقاتِ هرکدام بر بعضی دیگر هم گاهی اوقات ایشان سوانح اطلاق می‌کند. این بالا می‌رود تا مبلغ خیلی بالا می‌رود که قوای بشری از احاطۀ به این مبلغ عاجز است چون قاهر پنجم شانزده مرتبه از آن نوری که برایش ساطع شده است را قبول می‌کند؛ هشت‌تا که از رابع منعکس می‌شود و چهارتا از سوم می‌شود دوازده‌تا، دوتا هم از دومی می‌شود چهارده‌تا یکی هم از نور اقرب که آن عقل اوّل است می‌شود پانزده‌تا و یکی هم بلاواسطه که اسمش را شیخ اشراق سانح می‌گذارد می‌شود شانزده‌تا.

ثُمَّ‌ عليه‌ أي على تضاعفِ الأنوارِ السانِحة مِن نورِ الأنوار و مشاهداتِها لَه تعالى‌ قِسْ بِوَسِطٍ و غيرِهِ‌ ـ متعلقٌ بِقولِنا شهودُ كل و شروقُ نورِه‌ أي مشاهدةُ كلِّ سافلٍ من الأنوارِ القاهرةِ عاليَها و إشراقُ كلِّ عالٍ منها علىٰ سافلِها و هذا الإشراقُ و إن مر في قولنا كذا شعاع إلى آخره إلا أنَّ المقصودَ التفصيلُ بالتوسطِ و غيره.²

«سپس بر تضاعف این انوار سانحه از نور الانوار و مشاهدات آن بر خدا قیاس کن به‌واسطه و یا به غیر واسطه، شهود و شروقِ هرکدام را که چطور نسبت به بالا شهود دارند و چطور نسبت به پایین اشراق دارند. مرتبۀ بالا را مشاهده می‌کنند و مرتبۀ پایین را اشراق می‌کنند یعنی باعث علت می‌شوند، «یعنی مشاهدۀ هر سافلی از انوار قاهره بالا دست خودش را و اشراق هر عالی از این انوار، سافل خودش را» یعنی قبلاً مطلب را گفتیم که مقصود از تفصیل است با توسط و غیره اینکه چطور در این اشراقات واسطه و یا غیر واسطه در اینجا دخالت دارند یا به توسط یا به غیر توسط» خود نور انوار، اشراق می‌کند.