جلسه ۲۱۱

یعنی موجب جسم برای آن نور، فلک شمس است و آن منشأ است یعنی آن معلول است برای آن عقل آخر که به‌اصطلاح عقل کدخدایت است و عالم عناصر به او بستگی دارد؛ به آن عقل مدیر و مدّبرِ عالم حس، آن فلک شمس را معلولیت بخشیده است. می‌گویند: سهریر همان شهریور بوده است که بعد تغلیب به عربی سهریر شده است.

... و هو بِالفَهلَوِيَّة اسمُ أعظمِ أنوارِ الطَبَقَةِ العَرضيَّةِ و إذا كان صاحبُه أعظمَ الأنوار فَالشَّمسُ نفسُه و يُقالُ لَه هو رخشٌ بِالفَهلَوِيَّة أعظمُ الطلسماتِ و إنَّ الشَّمسَ‌ سلطانُ كلِ كوكبٍ مُنِير و مَا ازدادَ على الكواكبِ بِمجردِ المقدارِ و القربِ بَل بِالشِّدةِ فإنَّ ما يَتراءى مِنَ الكواكبِ أكبرُ مِنَ الشَّمس بِما لا يتقايس و لا يفعل النهار و نِسبَتُهُ إلى العالمِ الكبيرِ نسبةُ القلبِ إلى البدنِ فَكما أنَّ بِه حياةُ البدن كَذلكَ بِالشَّمسِ حياةُ هذا العالَم.¹

به زبان فهلویه اسم اعظم بالاترین انوار طبقۀ پایین است که طبقۀ عرضیه باشد و وقتی که صاحبش اعظم انوار باشد [شمس نفسش می‌باشد]، شمسی که مصاحب با او است به خود شمس رخش می‌گویند (یعنی دارای درخشش و رخشان یعنی خیلی دارای استیلاء و ابّهت و جلال و درخشش است) در اسم پهلوی (زبان فارسی قدیم) این اعظم از جسم‌های در عالم عناصر است. و شمس سلطان هر کوکبی است که نور می‌دهد درحالی‌که ما می‌بینیم بر کواکب به مجرد مقدار قرب زیادتر نیست، چیزی زیادتر ندارد بلکه مقام شدت و تأثیرش بیشتر از آنها است. آنچه که از کواکب دیده می‌شود بزرگ‌تر از شمس است به مقداری ‌که اصلاً قابل قیاس نیست درحالی‌که روز از آنها به‌وجود نمی‌آید و آنها روز درست نمی‌کنند. نسبت شمس به عالم ماده نسبت قلب به بدن است همان‌طور که قلب حیات بدن است این شمس هم حیات این عالم است و اگر این شمس نباشد همۀ عالم می‌میرند.

این‌هم اشکال دوم بود.

و أيضاً كيفَ يُنسَبُ عالمُ الحِسِّ إلى القواهرِ الأعلَين‌ و ليسَ فِي‌ العقلِ‌ الثاني مِنَ الجهات ما يفي بِثامِن‌ أي بِصدورِ فلكٍ ثامن‌ كثير أنجما أي مِن حيثُ الأنجُمِ لِأنَّها أكثر مِن قطراتِ البحار فَالأجسامُ كلُّها مستندةٌ إلى العقولِ العَرضية و الطبقةِ المُتكافِئة.²