جلسه ۲۱۶

تلمیذ:...؟

استاد: بله، بله عرض کردم که اشتباه است. مرحوم علاّمه در این زمینه خیلی بحث دارند؛ در جای‌ جای کتاب‌هایشان در این قضیه و در این قسم بحث می‌کنند.

تلمیذ: نتیجۀ همه این است که خدا اینجا در واقع معلول و مجهول می‌شود.

استاد: بله یعنی در تمام اینها سبب غائی مقدّم بر سبب فاعلی در اراده و مشیّت خدا می‌شود یعنی ما جدای از ذات او و جدای از وجود، عالم دیگری را به نام نفس‌الأمر تصور می‌کنیم و خدا کارهایش را با آن نفس‌الأمر تطبیق می‌دهد، [نگاه می‌کند که] آن نفس‌الأمر چه حکم می‌کند و ... مثل اینکه شما یک نفس‌الأمری دارید و مصالح و مفاسدی که در اطراف ما هست کارهایمان را بر وفق آن ترتیب می‌دهیم خدا هم یک نفس‌الأمری دارد که کارهایش را بر طبق آن نفس‌الأمر ترتیب می‌دهد.

تفسیر روایت «عَلِيٌّ مَعَ الحَقِّ وَ الحَقُّ مَعَ عَلِيٍّ»

تلمیذ: «عَلِيٌّ مَعَ الحَقِّ وَ اَلحَقُّ مَعَ عَلِيٍّ»¹ یعنی چه؟! علی از او نتیجه می‌گیرد؟!

استاد: یعنی هردو یکی است یعنی ذات...

تلمیذ: این معنا در اینجا می‌آید که یک حقی هست که علی بر اساسش گام برمی‌دارد...

استاد: یعنی ذات علی و ذات حق در اینجا یکی است «عَلِيٌّ مَعَ اَلحَقِّ وَ اَلحَقُّ مَعَ عَلِيٍّ»...

تلمیذ: این بحثی که اینجا می‌فرمایید در آنجا نمی‌آید؟! در مورد حضرت علی نمی‌آید؟!

استاد: بله در آنجا می‌آید.

تلمیذ: پس علی ملاک است؟

استاد: علی ملاک است بله. نه‌اینکه علی ملاک بر حق است.

تلمیذ: علی عین حق است و حق از آنجا تراوش می‌کند.

استاد: بله عین حق است. آنچه را که ولیّ انجام می‌دهد حق است.

یک عبارت عجیبی الآن یادم آمد. یک دفعه مرحوم آقای سبزواری داشت پیش مرحوم آقا ـ بندۀ خدا بر طبق فهم خودش...! ـ از آقای انصاری رضوان الله تعالیٰ علیهما تعریف می‌کرد می‌گفت: آقا من از مرحوم آقای انصاری یک چیزی دیدم که در هیچ‌کس ندیدم. آقا گفتند: چه بود؟! گفت: ایشان اگر به شخصی امری می‌کرد یا نهی می‌کرد بعدها مشخص می‌شد که این امر ایشان دقیقاً مطابق با واقع بوده است! آقا یک‌قدری تأمّل کردند و فرمودند: