نظریۀ مرحوم آقاضیاء عراقی در مفهوم شرط (1)

حالا صحبت ما این است که آیا مولا و متکلم، در باب حمل حکم اطلاقی بر موضوع هم چنین قصدی را می‌کند؟ یعنی می‌گوید: تمام اکرام‌های عالم منتفی است و فقط این زید از آسمان افتاده و اکرام انحصار به زید دارد؟! این‌طوری نیست، اصلاً متکلم در این مقام نیست. هر محمولی مرتبط با موضوع خودش است.

بنابراین اطلاقی را هم که ایشان در اینجا می‌گویند اصلاً اطلاق نیست، این یک امر مجازی است که اصلاً ربطی به اطلاق ندارد! اطلاق در أکرم زیدًا به این معنا است که زید و حالات زید را در قضیۀ حملیه در نظر می‌گیریم؛ حالت قیام، حالت قعود، حالت سجود، حالت آمدن، حالت نیامدن، حالت تلبس، عدم تلبس، نوم، یقظه و امثال ذلک. این حالات زید در ناحیۀ عقدالوضع یک حال اطلاقی برای زید درست می‌کند.

اینکه الآن خدمتتان عرض می‌کنم همان بزنگاهی است که بعداً می‌خواهیم روی این بزنگاه صحبت کنیم؛ پس زید در اینجا می‌شود زید مطلق نه زید با یک وصف خاص. زیدی که در أکرم زیدًا می‌گوییم، دیگر می‌شود زیدِ مطلق. در اینجا زید با یک وصف عنوانی لحاظ نشده، بلکه در هر حال لحاظ شده است. زید در حال قیام، زید در حال قعود، زید در حال تعلّم، زید در حال تعلیم، در تمام این حالات، زید زید است و اکرام را بر این زید مطلق بجمیع احواله بار می‌کنیم.

وقتی که اکرام بر زید حمل شد طبیعتاً آن اطلاقِ در ناحیۀ زید به اطلاق در ناحیۀ حکم هم تسرّی می‌کند و آن حکم هم به ملاحظۀ حالات زید مطلق می‌شود. اکرام بر زیدِ در حال قعود بار می‌شود: «أکرم زیدًا إن قَعد»، اکرام بر زید در حال قیام هم بار می‌شود: «أکرم زیدًا إن قام»، اکرام بر زید در حال تعلّم هم بار می‌شود: «أکرم زیدًا إن تعلّم»، یا «أکرم زیدًا إن عَلّم» و نیز جمیع حالاتی که ممکن است در آن حالت، اکرام بر زید بار شود. پس در ناحیۀ اکرام هم می‌گوییم: چنین اطلاقی منعقد شد. به این می‌گویند: اطلاق حالی.