سنخ‌الحکم و شخص‌الحکم در مفهوم قضایای شرطیه (2)

الشیء ما لم یتشخص لم یوجد یعنی شیء از ناحیۀ علل، تشخص وجودی پیدا کند نه‌اینکه از ناحیۀ علل خودش مبهم باشد. شیء تا وقتی که از ناحیۀ علل موجد نشود، علتش مشخص نباشد، خصوصیّات آن مشخص نباشد إلی‌الأبدالآباد مشخص نخواهد شد. یک وقت مولا می‌گوید: «أکرم هذا» این می‌شود مشخص. یک وقت اصلاً در ذهن مولا زید یا عمرو نمی‌آید و می‌گوید: «أکرم رجلًا». بله، یک وقت مولا عالم به غیب است و می‌داند که فلان کس را إکرام می‌کند، ما به آن کاری نداریم. ما در مقام اثبات هستیم و به مقام ثبوت کاری نداریم. در مقام اثبات وقتی که مولا می‌گوید: أکرم رجلًا، یا مثلاً می‌گوید: برای کفاره افطار روزه، شصت فقیر را اطعام کن دیگر نمی‌گوید که شصت فقیر فلان جا بلکه می‌گوید: من هزارتا فقیر دارم شصت‌تا از آنها را انتخاب کن. این متشخص است.

تلمیذ: پس شما در قضایایی مثل وقف و... می‌توانید بگویید که مشخص نیست.

استاد: چرا؟

تلمیذ: به‌خاطر اینکه وقتی شخص وصیّت می‌کند که ثلث مال من را بدهید این مشخص نیست.

استاد: خب ثلثش مشخص است دیگر.

تلمیذ: نه مشخص نیست، مردد بین سه ثلث است. مثل همان قضیّۀ نان بخر است، ما می‌گوییم: نان بخر، آن دوتا نان را از هر نانوایی که خواست می‌خرد.

استاد: بالأخره مشخص است. ما عرض کردیم که ممکن است یک شیء از بعضی جهات تشخص داشته باشد و از بعضی جهات اطلاق داشته باشد. فرض کنید که همین «صلّ» که مولا می‌گوید دو رکعت نماز بخوان، از نقطه‌نظر دو رکعت مشخص است. اگرچه از نقطه‌نظر افراد مشخص نیست.

آیا شما نسبت به اصل صلاة می‌توانید بگویید که این صلّ مبهم است؟ نسبت به اصل صلاة واقعاً مبهم نیست. دو رکعت است ولی نسبت به افراد مطلق بدلی می‌شود. در ثلث هم همین‌طور است؛ در ثلث نسبت به خود ثلث بودن دیگر مشخص است. ثلثش هم معلوم است که این ثلث بالأخره یا این مال خواهد بود و یا آن مال، از این دایره بیرون نمی‌رود. این ثلث مشخص است. اصلاً فردش را می‌گوییم که مشخص نیست؛ می‌گوییم: ثلث مال را در راه خیریه صرف کن که فردش هم مشخص نیست. ولی صحبت در این است که بالأخره آیا انتقالی می‌خواهد انجام بگیرد یا نه؟ این انتقالی که می‌خواهد انجام بگیرد یعنی اینکه ثلث این مال بیرون برود.