سنخ‌الحکم و شخص‌الحکم در مفهوم قضایای شرطیه (3)

یعنی وقتی که من او را ندیدم ابلاغِ از ناحیۀ دیدن هم منتفی می‌شود. وقتی من تلفن نکردم ابلاغِ از ناحیۀ تلفن کردن منتفی می‌شود. وقتی که من نامه نفرستادم ابلاغِ از ناحیۀ نامه منتفی می‌شود. گاهی اوقات ممکن است این مصادیق یکی‌یکی منتفی بشود تا فقط منحصر شود به یک مسئله که آن یک مسئله پیغام به وسیلۀ مشافهه است، مثلاً فرض کنید که من شخصی را بفرستم و بگویم که این مطلب را مشافهةً به او بگو؛ پس حکم فقط از ناحیۀ ابلاغ خاص باقی می ماند.

من‌باب‌مثال شما چند اِناء دارید. هم در این اِناء ماء است و هم در این اِناء دیگر و هم در این اِناء دیگر. هنگام ظهر می‌شود و مولا می‌گوید: «توضَّا بالماء القراح»، این دلیل از باب اطلاق یا از باب عموم بدلی تمام این اِناءها را شامل می‌شود. هم می‌توانیم بگوییم که حکم به این اِناء تعلق گرفته، هم به این، هم به این و هم به این، به تمام اینها و تک‌تک از باب عام بدلی یا از باب اطلاق بدلی حکم تعلق گرفته است و شامل تمام اینها می‌شود. حالا اگر یکی از آنها از بین رفت. آن عام بالنسبة به این اِناء دیگر تعلق می‌گیرد یا نمی‌گیرد؟ تعلق نمی‌گیرد. اگر دوتا از این اِناءها از بین رفت آیا باز می‌توانیم بگوییم: درصورتی‌که آب این ظرف از بین رفت باز این عام به این اِناء تعلق گرفته؟ دیگر توضَّا بالماء به این ماء تعلق نگرفته و توضَّا بالماء به مائی که در اِناء است تعلق گرفته است نه به مائی که از بین رفته و مضمحل شده است. بناءًعلی‌هذا به تعداد مصادیق ماء که در اینجا وجود دارد، ما حکم داریم. در اینجا حکم، حکم بدلی است، یعنی هم این اناء را شامل می‌شود، هم این اِناء را و هم این اِناء را. بعد یکی از بین می‌رود، دیگری هم از بین می‌رود و فقط و فقط حکم منحصر می‌شود به مائی که در این اِناء است و این حکم دیگر در اینجا تشخّص پیدا می‌کند.