تداخل اسباب و مسببات (5)

ولی اگر ما نتوانستیم در اینجا عنوان مشیر به‌دست بیاوریم، یعنی جامع بین هر دو را اصلاً نتوانستیم پیدا کنیم، در این‌صورت باید هر دوی این شروط محقق بشود تا ذمۀ ما بری بشود. من‌باب‌مثال شارع می‌گوید که اگر در ماه مبارک رمضان افطار کردیم باید یک کفاره بدهیم و یک بنده آزاد کنیم، بعد قبل از اینکه این بنده را آزاد کنیم، ظهار هم کردیم، آن‌وقت مسئله اینجا مطرح می‌شود که این دو موجب کفاره چطور باید جمع شوند؟! در اینجا باید گفت که این دوتا اصلاً با هم جمع نمی‌شوند. در اینجا دیگر ما اصلاً عنوان مشیر را نمی‌توانیم پیدا کنیم، چون کفارۀ ظهار یک مسئله است، کفارۀ صوم یک مسئلۀ دیگر است، و اصلاً نمی‌توان بین این دو را جمع کرد.

مگر اینکه بخواهیم بنا بر آن وجوه بعیده جمع کنیم و بگوییم که در مورد کفارات، منظور یک تنبّه و یک گوش‌مالی است که هم کفارۀ صوم و هم ظهار موجب آن گوش‌مالی می‌شود، و آن چیزی که گوش‌مالی را ایجاب می‌کند آن عنوان مشیر است؛ یعنی ما به‌عنوان یک امر مبهم ایجاب می‌کنیم، نه به‌عنوان یک امر مشخص.

در مورد خفاء اذان و خفاء جدران عنوان مشیر خیلی مشخص است، ابتعاد و دور شدن از بلد به یک حدی که این دو شرط حکایت از آن ابتعاد بکند. اما در بعضی جاها عنوان مشیر گرفتن خیلی سخت است. یعنی انسان جامعی بین هر دو شرط پیدا کند که آن جامع سبب اصلی برای جزاء باشد؛ در اینجا دیگر به هر دو شرط باید عملکرد و مشخص است که باید دو شرط انجام بشود.

تلمیذ: با توجه به اختلاف بُعد بین خفای اذان با خفای جدران چگونه می‌توان عنوان مشیر گرفت؟

استاد: ما اول در خفاء جدران تصرف می‌کنیم و می‌گوییم: منظور از خفاء جدران، خفاء عرفی جدران است نه خفاء واقعی. در خفاء واقعی مثلاً وقتی شما از قم که به طهران می‌روید هنوز ده فرسخ مانده تا به طهران برسید ـ ده فرسخ هم بیشتر ـ ساختمان‌ها و دیوارهای طهران را می‌بینید، مشخص است که دیگر ده فرسخ حدّ ترخص نیست. پس خفاء جدران می‌شود خفاء جدرانی که واضح و مشخص باشد؛ آن هم با حدّ اذان تقریباً یک اندازه درمی‌آید. وقتی که یک‌اندازه شد، آن‌وقت برای ابتعاد مسافت عنوان مشیر می‌شود.