
مفهوم غایت (1)
ادلّۀ نفی و اثبات
در جلسۀ سی و چهارم از سلسله مباحث اصول فقه، باب مفاهیم، استاد معظّم آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه، به بررسی مفهوم غایت میپردازند. ایشان در ابتدا دیدگاه خود را مبنی بر مفهوم داشتن غایت بیان کرده و آن را از مفهوم شرط و وصف، متفاوت میدانند و توضیح میدهند که تحدید به غایت در صورت نداشتن مفهوم، بیمعناست. مرحوم استاد در ادامۀ بحث، بعد از بیان دیدگاه آیةالله خویی در پذیرش مفهوم غایت، اشکالات دیگران بر بیان ایشان را بررسی و رد میکنند. این اشکالها و پاسخ، ناظر به آیۀ وضو و اختلاف اهل تشیع و اهلتسنّن در کیفیت شستن دست میباشد. استاد حسینی طهرانی، غایت در این مسئله را ناظر به «ید» میدانند، نه «غَسل» و شستن، و روایات مفسّر آیۀ مورد بحث را نیز توضیح میدهند.
مفهوم غایت (1)
21تلمیذ: اگر در قرآن «من المرافق» بود هم جهت شستن و هم غایت بیان میشد، بهتر نبود که اینگونه بیان میشد؟
استاد: اصلاً یک مطلب کلّی این است که عمداً خدا یک تکّه را باقی میگذارد که امام بیان کند، تا اینکه مردم را به امام برگرداند که نگویند این مسئله تمام است. ما خیلی از این موارد داریم و اگر شما بخواهید این حرف را بزنید این اشکال همهجا هست، در احکام کلّیه، در صلاة و...؛ چون در قرآن فقط کلّیات بیان شده است.
تلمیذ: بالأخره باید یک جایی را هم برای [ورود] شیطان بگذارند!
استاد: بله، درست است، باید جایی برای او هم بگذارند!
تلمیذ: یکی از سنّیها میگفت که اگر از پایین به بالا وضو بگیریم أوفق است نسبت به اینکه از بالا به پایین وضو بگیریم. چون بالأخره یکی از خصوصیّات وضو این است که آب به تمام اجزای بدن برسد، چون موها به صورت طبیعی به طرف پایین است اگر ما از پایین وضو بگیریم این موها از حالت طبیعی خارج میشود و آب به همۀ اجزای بدن میرسد، لذا أوفق است. آن شیعه به او گفت: «پس وقتی غسل میکنی حتماً دستت را میگذاری روی زمین و پاهایت را به هوا میبری!»
تلمیذ: قبلاً در خزینههای قدیم با پا میرفتد پس حرف این سنّی درست میشود.
استاد: غسل ترتیبی را چه میگویید؟
تلمیذ: ترتیبی نهدیگر اینگونه نیست، ولی غسل ارتماسی اینگونه بوده است. یا اینکه ما که بلد نیستیم شنا کنیم با پا وارد استخر میشویم، شما که شنا بلد هستید با شیرجه داخل آب تشریف میبرید.
استاد: در هر صورت جواب او درست است، او گفته است که غسل دو نوع است: یا ترتیبی است یا ارتماسی. خب غسل ترتیبی که دیگر أوفق نیست.
تلمیذ: ما دستمان را هم که در آب میکنیم برای غیر وضو از پایین وارد آب میکنیم.
استاد: یکوقت میخواهیم آب بازی کنیم این فرق میکند، اما برای شستن وقتی که میخواهیم دست را دربیاوریم از بالا دست را درمیآوریم، و من خیلی دیدم برای شستن هر چند برای وضو نباشد به همین کیفیت عمل میکنند.
