مفهوم غایت (1)

«[راوی از این آیه می‌پرسد و] حضرت می‌فرمایند: چطور؟ می‌گوید: این‌طور و شروع می‌کند به شستن از اینجا [پایین دست] تا بالا.»

اگر ما ﴿إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ﴾ را قید برای غایت بگیریم معنایش این می‌شود که شستن باید از پایین شروع بشود و غایتش اینجا [مرفق] باشد؛ نمی‌تواند که غایتش اینجا [کفّ] باشد. [مثلاً وقتی که می‌گویم:] «سِرتُ من المدرسة الفیضیّة إلی البیت» یعنی ابتدای سیر من مدرسۀ فیضیه بود و انتهای آن، خانه بود؛ از آن‌طرف که نیامدم!

پس اگر ﴿إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ﴾ را غایت برای غَسل بگیریم معنایش این است که ابتدای غَسل از انگشتان است و انتهایش تا مرفقین است، بنابراین ﴿إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ﴾ ظهور دارد در قید برای غَسل بودن، و این روایت هم همین را می‌خواهد بگوید. راوی به حضرت عرض می‌کند که آیه می‌گوید: ﴿إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ﴾؛ یعنی دست را مثل سنّی‌ها از پایین به طرف بالا تا اینجا [مرفق] بشویید؛ می‌گوید: «و مَسَحْتُ من ظَهرِ کفِّی إلى المِرفق».

دقت کنیم که حضرت چه فرمودند! در جواب حضرت می‌فرمایند: «لَیس هکَذا تنزیلُها؛ تنزیل آیه این‌طور نیست!» بلکه این‌طور است که «إنّما هی فَاغْسلوا وجوهَکم و أیدِیَکم مِن المَرافقِ»؛ در اینجا «إلی» به معنای «مِن» است: دست‌هایتان را «از» مرفق بشویید. یعنی برای شستن، ید را از مرفق حساب کنید. «ثمّ أمَرَّ یدَهُ من مرفقِه إلىٰ أصابعِه؛ بعد حضرت شروع کردند به کشیدن دست از مرفق تا پایین».

حالا اگر این «إلی» ظهور در غایت برای غَسل نداشت، آن شخص راوی هم این استفاده را نمی‌کرد. پس معلوم می‌شود «إلی» ظهور در غایت غَسل دارد که راوی این استفاده را کرده است و [برای شستن] از پایین شروع کرده و تا مرفق آمده است، و حضرت جوابش را این‌گونه نمی‌دهند که مردک تو اصلاً معنای «إلی» را نفهمیدی! چه کسی گفته است که دستت را از پایین به طرف بالا می‌شویی؟! بلکه حضرت معنای «إلی» را عوض کردند و به معنای «مِن» گرفتند؛ «مِن» هم که ابتدائیه است، یعنی آیه می‌گوید که از مرفق تا انگشتان را بشویید. این روایت دلیل می‌شود بر اینکه ﴿إِلَى ٱلۡمَرَافِقِ﴾ قید برای غَسل است نه قید برای أیدی. این مطلب ممکن است مورد تأمل باشد.