عامّ بدلی و عامّ شمولی (2)

پس خود همین ظهور قضیۀ حقیقیّه در سَرَیان حکم بر تک‌تک افراد، لولا قرینه، دلیل بر استغراقی بودن می‌شود. چطور اینکه اطلاق یک امر یا نهی دلیل بر تعیین می‌شود بدون قرینه. بنابراین ما با اصل عدم قرینۀ برای مجموعیت، عامّ استغراقی را اثبات می‌کنیم.

تلمیذ: هنگامی که اوامر یا یک حالت انشائیّه‌ای بیاید که در آن اطلاق به‌کار رفته است، در آنجا به‌نظر می‌رسد فقط اطلاق بدلی در نظر است و نمی‌شود اطلاق‌های غیر بدلی باشد.

استاد: این به مورد کار دارد. یعنی اصلاً انشاء اطلاق بدلی در آنجایی است که ما قرینه داشته باشیم برای‌اینکه شمول در آنجا معنا ندارد. در خود بحث اطلاق می‌آییم استفاده می‌کنیم، در فرق بین اطلاق شمولی و اطلاق بدلی در آنجا هم همین مسئلۀ اطلاق را می‌آییم مطرح می‌کنیم که یک وقتی باید از خارج استفادۀ بدلیّت و استفادۀ شمولیّت را بکنیم غیر از خودِ اطلاق.

من‌باب‌مثال یک‌وقت مولا می‌گوید که «إشتَر لِیَ العِنَب»، در اینجا آیا می‌گوید: تمام عنب‌های قم را برای من بخر یا نه برو از هر دکّانی که می‌خواهی به‌نحو اطلاق یک کیلو عنب بخر؟ این از آن قرینه فهمیده می‌شود. مثلاً یک وقت می‌خواهد احتکار کند، این قرینه است برای‌اینکه این پدرسوخته اطلاق شمولی منظورش است! یک وقت نه، مهمانی دارد می‌گوید: آقا ده کیلو انگور می‌خواهم برو برایم بخر. یعنی استفادۀ شمولیت و استفادۀ بدلیّت باز از خارج است، در آنجا باز نیاز به قرائن داریم.

ولی بحث در خود اطلاق است که در اطلاق بنا بر نظر آقایان در اینجا خود اطلاق، مقدّمات حکمت لازم دارد؛ وقتی که در آنجا مثلاً مولا می‌گوید که همۀ انگورها را برای من بخر، منظورش خریدن همۀ انگورها است، ولی چون در آنجا یک انگور خاصّ را از یک انگور خاصّ تعیین نکرده است، منظورش این است که همه‌اش مورد لحاظ باشد. چون فرض کنید که ممکن است بگوییم که نظرش انگور قرمز نیست یا انگور سفید نیست. ما در آنجا با استفادۀ اطلاق، انگور سفید و قرمز را هم داخل در مجموعۀ این قضیۀ حقیقیّه می‌کنیم. درهرصورت هر دوی اینها از خارج نیاز به قرینه دارد، چه اطلاقی بدلی و چه اطلاق شمولی.