عامّ بدلی و عامّ شمولی (2)

تلمیذ: شبهه‌ای در ذهنم است، که اصلاً بین اطلاق و عامّ فرق است. عامّ سه نوع است اما اطلاق فقط به‌نحو بدلیّت است ولو اینکه بگوییم در اوامر نباشد. شما الآن مثالی بزنید که امری باشد یا نهیی باشد و اطلاق باشد ولی استغراقی باشد.

استاد: همین «جُعِلَتْ لِیَ الأرضُ».

تلمیذ: این‌که عامّ است.

استاد: نه، اطلاق است، چون الفاظ [عموم] ندارد.

تلمیذ: «ال» جنسیّت دارد.

استاد: «ال» جنسیّت بر اطلاق دلالت می‌کند، بر عامّ دلالت نمی‌کند. اصلاً «ال» جنسی، «ال» اطلاقی است. «ال» از الفاظ عموم نیست. چه کسی گفته است از الفاظ عموم است؟!

تلمیذ: این مثال امری نیست. منظور من انشائیّات است.

استاد: چرا انشائی نیست؟!

تلمیذ: انشائی مثل إشتَر لِیَ العِنَب.

استاد: این هم همین‌طور است، می‌گوییم که در خود اطلاق بدلی نیاز به قرینه داریم، چطور اینکه در اطلاق شمولی هم نیاز به قرینه داریم. در اینجا در «جُعِلَتْ لِیَ الأرضُ» وقتی که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم با اقوام ملل صحبت می‌کند نه با مدینه‌ای‌های تنها؛ با مدینه‌ای با مکّه‌ای با حبشه‌ای با افریقایی با امریکایی و امثال ذلک؛ دین، دین عموم است! دین، دین عامّ است. پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در مقام تشریع می‌گویند: «جُعِلَتْ لِیَ الأرضُ مَسجِداً و طَهوراً». در مورد «ماء» هم همین‌طور است. در این‌صورت شما از این کلام استفادۀ اطلاق بدلی می‌کنید یا شمولی؟

تلمیذ: بالأخره هر وقت بخواهیم امتثال کنیم بدلی است دیگر.

استاد: نه، تمام زمین مورد نظر است نه‌اینکه یکی از آنها به‌نحو بدلیّت. بله، در مقام امتثال ما قدرت نداریم بر اینکه تمام زمین را به‌نحو طَهوریّت امتثال کنیم، ولی الآن شارع جمیع زمین را در تحتِ این حکم آورده است؛ مقام امتثال جدا است. اصلاً بحث ما در مقام امتثال نیست، بحث ما فقط در مقام تعلّق طَهوریّت است. الآن طهوریّت به تمام زمین حاکم شده است، تمام بِقاع زمین واجد طهوریّت هستند. به امتثال کاری ندارد. امتثال جای خودش، در مقام امتثال ما با بیشتر از یک مشت آب نمی‌توانیم وضو بگیریم.