حکم عامّ در تخصیص به مخصّص مجمَل (8)

بله، اگر شما مستثنیٰ را مانند تقیید بگیرید اشکال وارد است، ولی در اینجا مستثنیٰ، حکم جملۀ جدا را دارد. اینکه ایشان در اینجا می‌فرمایند که مستثنیٰ خروج بعد از دخول است معنایش همین است.

مولا می‌توانست بگوید: «أقربای غیر عدوّ من را إکرام کن.» یک وقت این‌طور می‌گوید، اما همان‌طوری که عرض کردم، نحوۀ گفتن فرق می‌کند. یک وقت می‌گوید: «إکرام کن أقربای من را، اما آنهایی که دشمن من هستند را اکرامشان نکن.» وقتی‌که این‌طور بگوید آن چیزی که ما استفاده می‌کنیم این است که بالنّسبة به تک‌تک افراد یک استیعاب شمولی دارد؛ ولی در جَنب آن استیعاب شمولی، عدوّ در اینجا خارج شده است. در اینجا چون عدوّ خارج شده است بنابراین در اینجا ظهور نسبت به فرد مشکوک، خواهی نخواهی پیدا خواهد کرد. اگر ما بگوییم ظهوری بالنّسبة به فرد خارج ندارد، طبق آن بیانی که گفتیم حدّاقل نسبت به فرد مشکوک ظهور دارد. وقتی که این‌طور است پس با تقیید دو تا است و فرق می‌کند.

تلمیذ: این در مقام اثبات است، در مقام ثبوت و در مقام تصوّر هیچ فرقی بین آنجایی که بگوید: «أکرِم عالِماً هاشمیّاً» با آنجایی که بگوید: «أکرِم أقرِبائی إلاّ أعدائی» وجود ندارد.

استاد: نه، شما آن مطلب سابق را می‌خواهید بیان کنید که من عرض کردم بین قید و صفت و... فرقی نیست. ببینید در اینجا ما به آن چیزی که در نفس مولا هست، کاری نداریم. ما هر‌چه هست در مقام اثبات کار داریم، آن برای مقام اثبات است.

تلمیذ: شما فرمودید دو مقام هست؛ یکی مقام تصوّر که مولا چه چیزی تصوّر کرده است بعد حکم را بر آن تصوّر خودش بار کرده است. آن‌وقت در مقام تصدیق ما می‌گوییم که آیا مولا همۀ افراد را اراده کرده است یا نه؟ ما الآن می‌خواهیم بگوییم در مقام تصوّر، مستثنیٰ و مقیّد یکی است.

استاد: شما در مقام استثناء مگر مستثنیٰ را در مقام تصوّر از اول داخل در مستثنیٰ‌منه نکرده بودید و بعد با استثناء خارج کردید؟