حکم عامّ در تخصیص به مخصّص مجمَل (11)

ولی صحبت در این است که لحن کلام در مخصّص این‌طوری است که می‌گوید که اکرام کن عالم را، در صورتی‌که آن عالم، فاسق نباشد؛ نه‌اینکه عالمِ غیر فاسق را اکرام کن. اینها دو مطلب است. اینکه می‌گوید: اکرام کن عالم را؛ تمام افراد علماء را در ظهور خودش جمع کرده و زیر پر ظهور خودش گرفته است. زید و عمرو و بکر، همۀ اینها داخل شده‌اند. بعد می‌گوید اگر فاسق نباشد. اینکه می‌گوید اگر فاسق نباشد یعنی من یک دلیل مستقلی آورده‌ام برای خروج فسّاق [...]¹.

[...] همان عامّ اول است. «عالم را اکرام کن»، این مشکوک را می‌گیرد، بعد می‌گوید: «اگر فاسق نباشد»؛ شما شک در فِسقش دارید؛ وقتی که شک در فسقش داشتید پس دیگر نمی‌توانید این را از تحت آن عامّ خارج کنید. دلیل شما «اگر فاسق نباشد» نتوانست این را بگیرد؛ آیا این را می‌گیرد؟! آیا «اگر فاسق نباشد» یعنی فاسق است؟! پس «اگر فاسق نباشدِ» شما، این خالد را نمی‌گیرد. وقتی خالد را نگرفت، خالد می‌شود مشکوک؛ آن‌وقت آن کلام اول ـ که اکرام کن تمام علمائی که اینجا هستند ـ آن اکرام دلیل اول، به‌جای خودش باقی می‌ماند.

لا یُقال به اینکه ما در این مورد شک داریم که آیا واقعاً مراد جدّی مولا در اینجا اکرام او هست یا نه؟ ما در اینجا می‌گوییم این دیگر به ما مربوط نیست. چون ما علم غیب نداریم و چون ما مراد جدّی مولا را نمی‌دانیم، آن دلیل اول که «أکرِم کُلَّ عالمٍ» است در مقام اثبات برای ما این ظهور را حجّیت می‌بخشد. اگر مولا می‌خواست، باید بیان می‌کرد. دلیل مخصّص او نتوانست این را خارج کند، دلیل اول او این را داخل می‌کند و کَم فرقاً بین اینکه این عنوان به نحو مقیّد بیاید یا اینکه عنوان به نحو عامّ و مخصّص بیاید؛ خیلی فرق می‌کند.

بنابراین از این نقطه‌نظر کلام مرحوم نائینی هم خالی از تأمّل نیست. البته تتمّه‌ای دارد که إن شاء الله آن را در روز آتی خدمتتان عرض می‌کنم.