استصحاب وصف ملازم با ذات در استصحاب عدم ازلی

پس الان دیگر آن اشکال انفکاک وصف از موصوف پیش نمی‌آید تا اینکه شما بگویید که در جایی که آن وصف ما منضم به ذات و از لوازم لاینفک ذات است، ما نمی‌توانیم آن را بدون آن ذات استصحاب کنیم. چون ما الان خود ذات را هم استصحاب کردیم، یعنی عدم ذاتی که متصف به قرشی باشد، ما آن عدم را استصحاب کردیم تا می‌رسیم به این زن، که آیا این زن قرشی است یا قرشی نیست؟ ما می‌گوییم که قرشی نیست. چون ذات متصف به قرشیّت را ما نداشتیم.

اشکال بر استصحاب وصف ملازم با ذات

اگر این‌طور باشد که بعضی‌ها قائل به این شدند، باید عرض کنیم که این حتی از اصل مثبت هم بدتر است. و ای کاش فقط اصل مثبت بود! چون در مورد اصل مثبت، حداقل آقایانی که معتقد به بطلان آن هستند، آن اثر مترتّب بر آن را یا از لوازم ذات می‌دانند، یعنی آن موضوع ذی‌اثر یا از لوازم عقلی این اصل است یا اینکه از لوازم عرفی است یا اینکه از مقارنات است، بالاخره از این سه حال که خارج نیست. از لوازم شرعی باشد که آن موضوع، موضوع شرعی باشد که در آن بحثی نیست، آن خب جاری است. اگر از لوازم عقلی باشد می‌گویند اصل مثبت است، اگر از لوازم عادی و عرفی باشد باز می‌گویند اصل مثبت است چه برسد به اینکه جزء مقارنات باشد.

آن بحث ما در این بود که اگر آن اصل جاری باشد موضوع ذی‌اثر شرعی یا موضوعی که متولد از این است یا لازمۀ عقلی است مانند متضادینی که لا یرتفعان بل یثبت أحدهما مثل جلوس و قیام، یا مثل نوم و یقظه و امثال‌ذلک؛ یا از لوازم عادی و عرفیۀ اوست. تمام اینها جزء این اصل مثبت به‌حساب می‌آیند. چون لازمه هست ولی لازمه‌ی عقلی نیست منتها همیشه هست. بله اگر جزء مقارنات باشد و امور اتفاقیه باشد این گرچه جنبۀ اغلبیت داشته باشد، این جزء اصل مثبت به‌حساب می‌آید.