ادخال فرد مشتبه در عام با اصول موضوعی و نقد آن

روی این حساب اشکالی که مرحوم آقای حکیم بر این نظریه کردند بلاوجه می‌نماید. ایشان گفتند که اگر آن معنای نقیض در اینجا لحاظ شده باشد، مثل علماء الذین لیسوا بفاسقین، در این‌صورت اصول مثبته‌ای که من‌باب‌مثال عدالت و امثال‌ذلک را اثبات می‌کند، آن اصول مثبته نمی‌تواند آن فرد را در تحت عام داخل کند.¹

نظر مرحوم آخوند در عام معنون به عنوان خاص

البته وجه‌های دیگری هم که در اینجا هست، دو وجه است. یکی گفتند که این خاص، عام را مقید و معنون می‌کند به هر عنوانی که می‌تواند ضد یا نقیض برای آن عنوان مخصص باشد، حالا فرض کنید که در أکرم العلماء و در لا تکرم الفساق، ما می‌توانیم بگوییم که منظور از أکرم العلماء، أکرم علماء عادل است؛ أکرم علماء صالح است؛ أکرم علمائی که متقی‌ هستند؛ أکرم علمائی که غیر فاسق هستند؛ أکرم علمائی که درستکار هستند؛ أکرم علمائی که روی نظم هستند و أکرم علمائی که مؤدب هستند، است. اینها عناوینی است که می‌تواند مضاد با آن عنوان فاسق قرار بگیرند.

نظریۀ مرحوم آخوند در کفایه این است که این مخصص، عام را معنون می‌کند به هر عنوانی که در دنیا وجود دارد که می‌تواند آن عنوان، ضد برای این عنوان مخصص قرار بگیرد. اگر این‌طور شد بنابراین هر اصل موضوعی که بتواند آن فرد را از تحت آن مخصص خارج کند، آن اصل موضوعی می‌تواند آن فرد را در تحت آن عام داخل کند. البته بر این نظر مرحوم آخوند اشکال شده است. إن‌شاءالله این دیگر بماند برای بعد.

اللهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد