ادخال فرد مشتبه در عام با اصول موضوعی و نقد آن

آیا شما به حضرت عباس علیه‌السلام قسم می‌خورید و یقین دارید که به اندازۀ یک سر سوزن از بشرۀ شما خالی از آب نبوده و آب به تمام پوست سریان داشته است؟! این‌طور که نبوده است! در اینجا شما علم متعارف دارید بر اینکه وضویتان درست بوده است و اگر مقامی باشد که مقام طهارت باشد و بخواهید نماز بخوانید می‌گویند که این وضو درست است.

حالا اگر فرض کنید که ما وضوئی لازم داشتیم که باید از آن وضوهای آن‌چنانی باشد که علم و یقین داشته باشید بر اینکه به تمام جهات، آب رسیده است. آیا این استصحاب شما می‌تواند یک هم‌چنین وضوئی را برای شما ثابت کند؟! این، که نمی‌تواند! چون این یقینی که ما الآن لازم داریم این یقین با آن مسئلۀ سابق تفاوت دارد.

این بحث مربوط به استصحاب بود؛ اما در بسیاری از اصول عملیه و اصول لفظیه، خصوصاً عملیه، ما می‌بینیم آنچه را که شارع مطرح کرده است، همین میزان عقلایی عرفی در محاورات است و آن را شارع لحاظ کرده است.

اما آقایان در اینجا می‌گویند که اصلاً یک تأسیس مجددی است که اصلاً با این عرف مخالفت دارد. و دلیل بر خلافش این است که ما گاهی اوقات می‌بینیم اصلاً با خود این دلیل، اجرای استصحاب منافات دارد. اگر شخصی نود و پنج درصد احتمال نقض وضو را بدهد پس در اینجا طبق محاورات عرفی علم به خلاف دارد. آن‌وقت چطور این علم به خلاف در اینجا با اجرای استصحاب هماهنگ واقع می‌شود؟! شما پنج درصد احتمال بقای وضو را می‌دهید؛ اما نود و پنج درصد احتمال رفع آن وضو را می‌دهید، چطور استصحاب را در اینجا جاری می‌کنید؟! در اینجا این علم با خود علم در تعارض واقع می‌شود دیگر! گاهی اصلاً آن علم اوّل و علم به وضو نود درصد بوده، حتی نود و پنج درصد هم نبوده، درصورتی‌که این علم دوم [بر نقض وضو،] نود و پنج درصد است، و بر آن اقواست. آن‌وقت در اینجا استصحاب، آن علم اوّل را بگیرد و حکم به وضو کند درحالتی‌که در اینجا شما علم به خلاف دارید!