قول راجح در تخصيص عام به مخصص منفصل يا استثناء متصل

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

نظر مرحوم آخوند در ادخال فرد مشتبه در تحت عام با اصل موضوعی

بحث در تخصيص عام به مخصص منفصل يا استثناء متصل بود. عرض شد که بر مبنای مرحوم آخوند ماحصل مفاد مخصص در اينجا تعنون عام است به هر عنوانی که آن عنوان، منافی با عنوان مخصص باشد. هرچه که در عالم اعتبار بتواند تعنون عام را به عنوان منافی اثبات کند، می‌تواند ما بقی از خروج مخصص از تحت آن عنوان عام باشد. بنابراین مبنا، ما برای دخول فرد مشتبه در تحت آن عام به هر اصل موضوعی یا اصل نافی که بتواند این عام را به هر عنوانی معنون کند، می‌توانیم تمسک کنیم.¹

اشکال بر نظر مرحوم آخوند

اشکالی که در اینجا بر مرحوم آخوند کرده‌اند این است که این مبنا با مذاق عرفی مخالف است. به‌جهت اینکه عرف صرفاً با ورود مخصص، فردی را که داخل در تحت مخصص است، از عنوان عام خارج می‌کند. دیگر به اینکه این عام چه عنوانی به خود می‌گیرد کاری ندارد.

در أکرم العلماء و لا تکرم الفساق، همان‌طور که قبلاً عرض شد این لا تکرم الفساق به مقتضای ظهور قضیۀ حملیه و طبیعیه در علم ـ که مقتضای هر قضیۀ حملیه‌ای به‌حسب طبع، علم به وجود موضوع است نه ظن و نه شک ـ در اینجا افراد معلوم الفسق را از تحت وجوب اکرام علما خارج می‌کند. اما دیگر به اینکه چه افرادی داخل در تحت علما باقی می‌مانند، کاری ندارد. هرکه می‌خواهد باقی بماند؛ عدول می‌خواهد باقی بمانند، بمانند؛ مشکوک الفسق و العداله می‌خواهد باقی بماند، بمانند؛ به آن چه مربوط است؟! مظنون العداله و الفسق می‌خواهد بماند، باز به آن چه مربوط است؟! آن فقط افراد معلوم الفسق را از تحت وجوب اکرام علما خارج می‌کند. این اشکالی است که بر مبنای مرحوم آخوند به این کیفیت وارد شده است.

البته این مطلب و اشکالی که غیر از این قضیه، متوجه مرحوم آخوند است را بعداً متعرض می‌شویم.