امکان استصحاب عدم نعتی بدون استصحاب منعوت

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

تأثیر مخصص در اخراج و جایگزینی عنوان

تلمیذ: در أکرم العلماء ولا تکرم الفساق، عالم منحصر است بین عدول و فساق، چیز دیگر نیست تا جایگزین شود و این عدول از این باب جایگزین می‌شود.

استاد: در لا تکرم الفساق، این وصف مخصص، فساق را از تحت وجوب خارج می‌کند، خب بالاخره حالا که این را خارج می‌کند باید چیزی به جایش بگذارد. عرض ما این است که مخصص فقط یک چیزی را خارج نمی‌کند، بلکه یک چیزی را جایگزین می‌کند. بر خلاف آنچه که گفته می‌شود که وظیفۀ مخصص فقط اخراج است؛ حالا می‌خواهد چیزی جایش بیاید یا نیاید، دیگر به آن کاری ندارد.

مخصص وقتی که یک چیز را خارج می‌کند، یک چیز دیگر را جایش می‌گذارد. حالا باید ببینیم چه چیزی اینجا گذاشته است؟ اگر وصفی باشد که دائر مدار بین نفی و اثبات باشد، یا ضدین لا ثالث لهما و امثال‌ذلک باشد، خُب معلوم است آن وصف به جایش گذاشته می‌شود؛ حالا بگویید: اسمش را نیاور خودش را بیاور! ولی اگر وصفی باشد که ضدین لا ثالث لهما نباشد، آن‌وقت ممکن است عناوین مختلفه‌ای به خودش بگیرد. فرض کنید در أکرم العلماء إلّا النحویین وقتی نحویین خارج می‌شود بقیۀ افراد در تحت این أکرم العلماء هستند. و دیگر در اینجا شبهۀ مفهومی پیدا نمی‌کند تا بگوییم که آیا می‌شود به آن تمسک کرد یا نمی‌شود؟ بقیۀ افراد در تحتش داخل هستند و به این عام هم می‌شود تمسک کرد.

تلمیذ: اگر از باب مفهوم باشد که مفهوم وصف و لقب حجت نیست. پس باید از باب همان انحصار باشد که عالم اگر فاسق نباشد پس حتما عادل است.

استاد: ما دلیل اوّل‌مان که از حجّیت نیفتاده است. وجوب اکرام علما سر جای خودش محفوظ است الاّ اینکه فساق از تحت این وجوب، خارج شده‌اند. آیا با خروج اینها، در حجّیت آن عام تزلزلی پیدا می‌شود؟! آن که به‌جای خودش هست. هر کسی در تحت این عالم داخل است، شامل وجوب می‌شود، حالا به هر عنوانی که می‌خواهد باشد، باشد.