نقد دیدگاه مرحوم کمپانی در ترسیم موضوع برای عام

آیا می‌توان گفت که وقتی مولا می‌گوید: أکرم العلماء إلّا الفساق، عالم را من‌حیث‌هو عالم درنظر گرفته است که بعمومه ـ بنا بر قول آقایان ـ یا باطلاقه حتی شامل فاسق هم خواهد شد؟ یعنی مولا می‌گوید: شما تمام علما، حتی فساق را باید اکرام کنی. بعد آن‌وقت در إلاّ الفساقی که می‌گوید‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌؛ می‌گوید: نه، منظور من فاسق نیست. یعنی در واقع در اینجا قائل به تناقض شده است؛ اوّل می‌گوید که همۀ علما به اضافۀ فساق را اکرام کن، بعداً می‌گوید که فساق را اکرام نکن. این‌طور که نیست! بلکه إلاّ الفساق می‌گوید که در اکرام، از اوّل منظور مولا عالم غیر فاسق بود.

منتها چه باید کرد؟! مقام تخاطب که مقام کامپیوتر نیست که دفعةً واحده، تمام منظور مولا در صفحه برای شما ظاهر شود. جملاتی که مولا ادا می‌کند، ثانیةً بعد از ثانیه و کلمةً بعد از کلمه باید ادا بشود تا مفهوم و مراد جدی مولا مشخص بشود. آیا ممکن است از اوّل مولا به شما بگوید: عالم غیر فاسق را اکرام کن؟ خُب چه‌جوری بگوید؟! اگر از اوّل به شما می‌گفت: عالم غیر فاسق را اکرام کن؛ شما هم از اوّل همین حرف را می‌زدید. باز مطلب فرق نمی‌کند. چون ما برای اینکه کلام مولا را بشنویم مجبور هستیم که صحبت مولا تمام شود. باید آخرین حرف و آخرین کلمه‌اش زده بشود، بعد تازه ببینیم منظور مولا از أکرم العلماء چه بوده است.

حالا در بحث‌های بعدی که عمل به عام قبل ‌از فحص از مخصص است اینها به‌درد می‌خورد. قبل از اینکه جملۀ مولا تمام بشود آیا شما می‌توانید برای جمله ظهوری فرض کنید؟! قبل از اینکه حرف مولا تمام بشود شما آیا می‌توانید برای این جمله ظهوری فرض کنید؟!

تلمیذ: متصل یا منفصل؟

استاد: فرقی نمی‌کند. اگر یادتان باشد همان موقع در عدم فرق بین متصل و منفصل حتی خدمتتان عرض کردم که یک ظهور بدوی داریم، یک ظهور شخصی داریم، کشف خلاف داریم، اینها چیزهایی است که مربوط به ظهورات است. فرض کنید که مولا در اینجا نشسته است می‌گوید: رأیت أسداً فی الحمام. جناب مرحوم کمپانی! آیا اینکه مولا می‌گوید: رأیت أسداً، یعنی در اینجا شیر را قصد کرده است بعد فی الحمام، یکی از افراد شیر را خارج کرده است؟! یا مولا از اوّل گفته است که منظور من از أسد، رجل شجاع است.