نقد دیدگاه مرحوم کمپانی در ترسیم موضوع برای عام

تلمیذ: این ظهور بدوی آن است.

استاد: بله، عرض کردم.

تلمیذ: بحث سر فرق متصل و منفصل است. در تخصیص و استثناء متصل که اینها هم قائل هستند که عام معنون می‌شود، در منفصل بحث است.

استاد: عام، از اول معنون می‌شود... نه‌خیر؛ اینها در استثنای متصل نسبت به این، هم‌چنین نظری ندارند؛ فقط درصورتی که عام معنون به قید باشد یا متصف به وصف باشد، در آنجا می‌گویند موصوف از اوّل تبدّل حال پیدا می‌کند. اما این بحث حتی در متصل هم مطرح است. اگر عام ما مخصَّص بشود به مخصِّص منفصل یا به استثنای متصل، بحث در اینجا است. در استثنای متصل هم مطرح کرده‌اند.

بناءًعلی‌ٰهذا وقتی که مولا در مقام مجاز می‌گوید: رأیت أسداً فی الحمام؛ وقتی که شما می‌شنوید رأیت، از رأیت، آب خوردن را می‌فهمید، یا واقعاً رأیت را می‌فهمید؟! رأیت را می‌فهمیم دیگر! وقتی که أسداً را می‌گوید، به محض اینکه أسداً را می‌‌گوید، شما از این أسداً، شیر را می‌فهمید دیگر! دیوار را که نمی‌فهمید. تا اینجا پس در ذهن ما رأیت و أسداً جای گرفت. حالا منتظر می‌مانیم ببینیم که مولا کلامش را ادامه می‌دهد یا ادامه نمی‌دهد. اگر اینجا ایستاد، می‌گوییم همان حیوان مفترس است، اگر ادامه داد و گفت: فی الحمام؛ می‌گوییم: هان! منظورش رجل شجاع است.

بنابراین انعقاد ظهور همیشه بعد از وجود مخصِّص یا بعد از وجود وصف، بعد از وجود قید و بعد از وجود آن وصفی است که آن معنا را از معنای حقیقی خودش خارج می‌کند و به معنای مجازی می‌برد. و اما قبل از آن، امکان ندارد کسی بگوید که برای این قضیه ظهور منعقد می‌شود. ظهور همیشه بعد از الحمام پیدا می‌شود، نه قبل از الحمام. وقتی شما می‌گویید: رأیت أسداً فی الحمام یک‌دفعه این فی الحمام، تمام ذهن مخاطب را به هم می‌ریزد. مخاطب تا اینجا، جلو آمد؛ از رأیت، رأیت را قصد کرد، از أسد، أسد را ـ تا اینجا شیر است ـ یک‌دفعه فی الحمام می‌آید و ذهنش را به هم می‌ریزد و خالی می‌‌کند، و در ذهنش این بنا را خراب می‌کند و می‌گوید: نه، منظور این مولا، رجل شجاع است. در اینجا ظهور بر رجل شجاع منعقد شد. حالا اگر مولا در اینجا واقعاً منظورش شیر است، می‌گوید من واقعاً یک شیر در حمام دیدم. مگر نمی‌شود یک شیر در حمام بیاید؟! فرض کنید یک شیر را آورده‌اند که در حمام بشویند.