تبیین اشکال دخول فرد مشکوک تحت عام

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

محصل مطالبی که در بحث مخصص لفظی عرض شد این بود که در مخصص لفظی ـ چه اینکه مخصص متصل باشد یا منفصل باشد، به‌نحو استثناء و یا غیر استثناء، به‌نحو تقیید یا غیر تقیید ـ عام، معنون می‌شود به عنوان نقیض مخصص و نقیض خاص. بنابراین در فرد مشکوک تمسک به عام بلامحل خواهد بود. به‌جهت اینکه وقتی که مولا عامی را القاء می‌کند، این عام با توجه به مخصص، القاء شده است؛ گرچه به‌حسب ظاهر ابتدائاً مولا آن عام را مقید به قید تحدیدی عام نکرده باشد. وقتی که می‌گوید: أکرم العلماء و به دنبال آن می‌گوید: لاتکرم الفساق، ماحصل از منویّ مولا که به‌صورت کلام لفظی درآمده است، عالم غیر فاسق است. حالا چه اینکه این عالم غیر فاسق ابتدائاً گفته بشود یعنی بلافاصله بگوید: أکرم العلماء إلا الفساق و یا اینکه با فاصله گفته بشود.

توضیح دیدگاه اصولیون در دخول فرد مشکوک تحت عام

لذا مسئله‌ای که در اینجا هست این است، درصورت فرد مشکوک الدخول در تحت خاص، در شبهات مصداقیۀ اجمالی یا در شبهات مصداقیۀ‌ اجمال مفهومی، همان‌طوری که بعضی گفتند مطلب این‌طور نیست که یک جزء از این خاص، محرز بالوجدان باشد. آقایان می‌گویند که در اینکه خاص در تحت عام است، حرفی نیست؛ صحبت در این است که آیا مخصص شامل این فرد هست یا نه؟ بحث در این است. وقتی که مولا می‌گوید: أکرم العلماء و ما شک در عدالت زید می‌کنیم با توجه به مخصص منفصل یا متصل، فرقی نمی‌کند، درهرصورت، در اینجا گرچه مخصص ما بالنسبة به زید مشکوک الشمول است ولی این فرد ما بالنسبة به عام محرز الدخول است؛ لذا اگر ما به‌واسطۀ اصلی توانستیم از این مورد دفع مخصص بنماییم، عنوان فردیّت به نقیض عنوان خاص منقلب می‌شود، و وقتی که منقلب شد آن‌وقت در تحت عام داخل است.

اشکال بر نظریه دخول فرد مشکوک در عام