مخصِّص لبّی

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

تفصیل مرحوم آخوند در مخصص لبّی

بحث در [مخصص] منفصل لبّی است. مرحوم آخوند مخصص منفصل لبّی را به دو دسته تقسیم می‌کنند. گرچه در بیان مطالب، این دو دسته را گاهی اوقات با هم خلط کرده‌اند؛ ولی حالا ما به آن مسئله‌اش کاری نداریم. ایشان معتقد هستند بر اینکه یا مخصص لبّی، مانند اجماع یا سیره یا بنای عقلاء و امثال‌ذلک، به‌نحوی است که این‌قدر صریح و واضح است که متکلم در مقام بیان می‌تواند آن مخصص را هم‌ردیف با عام خودش ذکر کند؛ یا اینکه مخصص به‌نحوی است که متکلم در مقام بیان نمی‌تواند این را ذکر کند، من‌باب‌مثال برای تخصیص خودش به مقدماتی نیاز دارد؛ برای تنقیح تخصیص، به ممارست ادله نیاز دارد، یا اینکه برای بیان به مقدمات عقلیه نیاز دارد.

درصورت اوّل اگر مخصص آن‌قدر واضح باشد که حکم قرینۀ حالیه را بالنسبة به عام داشته باشد، در اینجا لاشک که مثل مخصص متصل می‌ماند که عام را معنون می‌کند به عنوان منافی با خاص، طبعاً از ابتدا ظهور در غیر فرد مشکوک منعقد می‌شود.

حالا اگر این مخصص، مخصص لبّی غیر صریحی باشد که نیازی به مقدمات علمیّه دارد و آن‌طور واضح و روشن نیست، در اینجا مرحوم آخوند می‌فرمایند بلاشک عقلاء و سیره، دالاّن بر دخول این فرد در تحت عام در شبهۀ مصداقیه هستند. [من‌باب‌مثال] وقتی که مولا بگوید: أکرم جیرانی، بعد ما از خارج تنقیح کردیم که عدوّ خودش را هیچ‌وقت قصد نکرده است، در این‌صورت آن عام هیچ‌وقت از عنوان آن مخصص لبّی متأثر نمی‌شود مگر در موارد معلوم العداوه، و عام در رتبۀ خود حجّیت پیدا می‌کند در ظهور جمیع جیران. فلذا دامنۀ این مخصص لبّی از دائرۀ ظهور عام خارج است و این شک در عداوت جیران و عدم العداوة لایوجب عدم التمسک بالعام فی فرده و فی مورده.¹

اشکال اوّل بر مرحوم آخوند