مخصِّص لبّی

ولی در آنجایی که متکلم شرع است، در آنجایی که متکلم خودش بر مبانی عرفی و عقلی و شرعی و ادلۀ لبّی اطلاع دارد و تمام اینها را می‌داند ـ و اصلاً به‌طورکلی محطّ کلام ما ادله و روایات در شرع است ـ آن‌وقت چگونه ممکن است که متکلم به این دلیل لبّی اطلاع نداشته باشد؟! چگونه ممکن است که متکلم به بیان عقلاء اطلاع نداشته باشد؟! چگونه ممکن است که متکلم به سیرۀ عقلائیه و ضرورت و ادله لبّیه اطلاع نداشته باشد؟! در اینجا[این فرض] امکان ندارد.

بنابراین آیا ما می‌توانیم بگوییم که متکلم هنگام ایراد عام، اصلاً دلیل لبّی را مدّنظر نداشت؟! می‌توانیم یک هم‌چنین حرفی بزنیم؟! حاشا و کلا! متکلم در مقام بیان عام قطعاً دلیل لبّی را مدّنظر دارد. وقتی که مولا می‌گوید: أکرم جیرانی و ما از خارج می‌دانیم که منظور فساق نیستند؛ چون فساق به دلیل عقل خارج هستند یا به دلیل شرع خارج هستند و متکلم هم شخصی است که خودش اهل فن است، متکلم هم شخصی است که خودش اهل شرع است، آن‌وقت با توجه به اینکه افراد محله و افراد طبقۀ پایین، نسبت به مخصص مطلع هستند، چگونه ممکن است که خود جناب متکلمِ ما از این قضیه مطلع نباشد؟! و اگر مطلع باشد آیا ممکن است که آن افراد معلوم الفسق یا معلوم العداوه را درنظر نگرفته باشد؟!

بنابراین مثل این می‌ماند که یک مخصص دیگر آورده است، و در آن افرادی که معلوم هستند قطعاً خارج است؛ در آن افرادی که مشکوک هستند ما در اینجا از باب تردد بین ظهورین که آیا در تحت خاص داخل است یا در تحت عام داخل است، در اینجا از اوّل عام به‌واسطۀ این مخصص، منقلب می‌شود به یک عام مقید، جیران غیر عدوّ، وقتی که جیران غیر عدوّ منعقد شد؛ بنابراین از باب ظهور علم در قضایای حملیه و امثال‌ذلک، ما باید فرد معلوم الغیر العداوه را مشمول برای حکم مولا قرار بدهیم، أکرم الذی هو معلوم عدم عداوته. الکلام الکلام، آنچه که قبلاً در بحث مخصص لفظی عرض شد الآن در همین‌جا آورده می‌شود.