
مخصِّص لبّی
بررسی انظار مرحوم شیخ، مرحوم آخوند و مرحوم کمپانی
مخصص لبی و تمسک به عام در شبهات مصداقیه، محور اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی ابتدا تقسیم مرحوم آخوند درباره مخصص لبی را توضیح میدهد و تفاوت مخصصهای روشن و غیرصریح را بررسی میکند. سپس مبنای تمسک به عام در موارد شک را نقد کرده و نشان میدهد که در ادله شرعی، نمیتوان مولا را جدا از مخصصهای لبی دانست. در ادامه، دیدگاههای مرحوم شیخ انصاری و مرحوم کمپانی درباره نسبت عام و مخصص لبی، نقش ظهور، حجیت و تردد میان عام و خاص تحلیل میشود. حاصل بحث این است که مخصص لبی نیز مانند مخصص لفظی در مراد واقعی مولا دخالت دارد و صرف شک در شمول مخصص، مجوز تمسک به عام نخواهد بود. این جلسه مبانی مهمی از بحث عام و خاص و جایگاه مخصصهای لبی در استنباط احکام را روشن میکند.
مخصِّص لبّی
6و علیٰهذا فرض کنید که اگر مولایی افرادی را دعوت کرد و گفت که همۀ زنهای این شهر را من در مسجد جامع این شهر در روز فلان اطعام میکنم. خُب خبر ندارد از اینکه در شرع یک مخصص لبّی آمده است بر اینکه زنان حائض دخولشان در مسجد حرام است. اگر آنوقت شک کردیم در اینکه این زن حائض هست یا حائض نیست و بایستی که داخل در تحت عام باشد. چون این که زن هست، در زن بودنش که کسی شک ندارد، این از این طرف. از آن طرف مشمول دخول حکم مولا ـ اینکه میگوید همۀ زنها دعوت هستند ـ هم که هست.
در اینصورت متقضای حجّیت عام در اینجا این است که بگوییم که فرد مشکوک در تحت عام داخل میشود، و آن مخصص لبّی که آمده، و مخصص شرع است که عدم دخول [زنهای حائض در مسجد باشد باعث عنوان خاص نمیشود. مثل اینکه ما از سیره و امثالذلک بفهمیم یا مثلاً بنای عقلاء بر این باشد که فرض کنید دخول مجنون در مسجد اشکال داشته باشد یا سیره بر این باشد که دخول مجنون در مسجد اشکال دارد، در اینصورت این ظهور عام، به حال خودش باقی است و این معنون نمیشود، یعنی عنوان دیگری در اینجا به خود نمیگیرد. بنابراین میشود به آن تمسک کرد.
اشکال بر مرحوم شیخ
از بیانات گذشتهای که عرض شد نسبت به این مطلب، این هم قضیهاش روشن میشود بر اینکه مولایی که به مخصص لبّی متوجه و عالم است، این مسئله بهنظر ما حتی از مخصص لفظی هم [قویتر] است بهخاطر اینکه یک ارتکاز ذهنی در اینجا منعقد میشود و ما از خارج مولا را، مولای حکیم و آگاه و عالم میدانیم، نه یک مولای جاهلی که از مسائل و از تخصیصات و ... خبر ندارد و از باب تطابق بین ظهور و بین کلام نفسی که آن کلام لفظی باید با آن کلام نفسی تطابق داشته باشد و ما اسم این تطابق را ظهور میگذاریم، از این باب باید در نفس مولا عدم ورود مجانین یا عدم ورود زنانی که ذات العاده هستند در اینجا قبلاً لحاظ شده باشد. بنابراین در اینجا هم کلام مرحوم شیخ خالی از اشکال نیست.
