ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

[در جلسات گذشته بحث راجع به ثمرۀ نزاع بر حجّیت ظواهر نسبت به غیر مَن قُصِدَ بِالإفهام و غیر مقصودین بِالإفهام و نسبت به اعمّ از آن یعنی مقصودین بالإفهام و غیرهم بود، به عبارت دیگر بحث راجع به ثمرۀ نزاع بود در افرادی که در مهابط وحی در هنگام القاء خطابات شرعی حضور داشتند و افرادی که غایب بودند و یا معدوم بودند.

عرض شد که بنا بر فرمایش مرحوم محقق قمی ثمره در حجّیت ظواهر نسبت به مقصودین بالخطاب ظاهر می‌شود و اینکه ظهور برای مقصودین بالخطاب حجّیت دارد، نه برای غیر مقصودین بالخطاب¹ و اما نسبت به آن افرادی که قائل به اطلاق حجّیت ظهورات هستند؛ اعم از مقصودین بالإفهام و غیر مقصودین بالإفهام، ثمره‌ای در اینجا ظاهر نمی‌شود. 

نظر آیةالله خوئی دربارۀ کلام میرزای قمی

مرحوم آقای خوئی ـ بنا بر تقریر حضرت آقا ـ در اینجا این توهم را فاسد می‌دانند که حجّیت ظهورات برای مقصودین بالإفهام باشد و مورد خطاب در مهابط وحی شوند و حکم به قاعدۀ اشتراک به افراد دیگر اعم از غایبین و معدومین تسرّی پیدا می‌کند.²

ایشان می‌فرمایند که هیچ معنایی برای حجّیت ظواهر نیست الاّ عدم الإجمال فی الدّلیل که خود دلیل، اجمال نداشته باشد و دیگر اینکه یا در راستای این مسئله، خصوصی الغاء آن خصوصیت در مورد تخاطب؛ یعنی معنای حجّیت ظهورات عبارت است از اینکه اجمالی در آن مفهوم نباشد و هیچ خصوصیتی هم در آن دلیل نسبت به مخاطب لحاظ نشود، این معنای حجّیت ظهورات است و ما این معنا را هم نسبت به مشافهین و هم غیر مشافهین احساس می‌کنیم؛ یعنی هیچ اجمالی نسبت به خود ما در دلالت دلیل نیست. بنابراین نسبت به ما هم حجّیت پیدا می‌کند.

نقد کلام آیةالله خویی

تفاوت معنای ظهور و حجیت ظهور

مطلبی که در اینجا به‌نظر می‌رسد این است که این معنا، معنای حجّیت ظهور نیست؛ بلکه معنای خود ظهور است. ظهور عبارت است از عدم الإجمال فی الدّلالة و عبارت است از انفهام معنا از لفظ به‌نحوی‌که مخاطب در مقام عمل منتظر قرینه یا دلیلی دالّ بر خلاف و توضیحی از مولا نباشد، این معنا معنای ظهور است. اما صحبت در حجّیت ظهور است که آیا این ظهور حجت است یا حجت نیست؟