ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

جواب صحیح دیدگاه میرزای قمی

بله، آنچه را که قبلاً خدمتتان عرض شد می‌‌تواند جواب میرزا باشد و آن مطلب این است که ما آن ارتباط را از بین ببریم، ریشۀ دخالت آن ارتباط به‌عنوان یکی از علل مُعِّده را از بین ببریم و بگوییم که چنین ارتباطی در بنای عقلاء نیست، عقلاء هیچ‌وقت در ظهورات این ارتباطات را دخیل ندانسته‌اند، الاّ در موارد شَذّ و نَدَر؛ در بعضی از اصناف؛ اصناف سیاسیون و بعضی از سازمان‌ها و بعضی از افراد که انسان احساس می‌کند ارتباطی بین آنها هست و به لحاظ آن ارتباط نمی‌خواهند اشخاص دیگر از حرف‌های آنها سر دربیاورند، فقط در این موارد خاصه هست که آن ظهور برای انسان منعقد نمی‌شود؛ یعنی همین احتمال که این شخص یک شخص سیاسی است در این نامه‌ای که برای شخص دیگر فرستاده است، باعث می‌شود که آن معنا برای ما مجمل باشد و دلالت آن دلیل در آنجا دچار خدشه شود.

این معنا باعث می‌شود که این اجمال در اینجا پیدا شود والاّ لولا این جهت؛ یعنی اگر ما من‌باب‌مثال ندانیم که این شخص یکی از این اصنافی است که در آنها این احتمال می‌رود، در غیر از این صورت آن عدم اجمالِ دلیل به حال خودش باقی است و انفهام معنا از دلالت آن باعث می‌شود که این ظهورات هم به حق انسان منعقد باشند.

تلمیذ: کلام میرزا شاید دالّ بر احتمال وجود قرائن و شواهدی است که در آن زمان وجود داشته شده است لذا در زمان میرزا شاید این احتمال به حدّ ضرورت رسیده است و قائل به این است که اصلاً ما کلامی که بدون قرائن شفاهی باشد، نداریم.

وجهی برای دفاع از میرزای قمی و نقد آن

استاد: بله، کلام مرحوم میرزا از دو جهت مردود است؛ یعنی این مطلبی که شما به‌عنوان دفاع از مرحوم میرزا می‌فرمایید؛ یکی این است که قضیۀ این مسائل هم قضیۀ همین اجماعات بوده است، شیخ طوسی ادعای اجماع می‌کند، ابن‌زهره ادعای اجماع بر خلاف می‌کند، یکی می‌گوید که سیرۀ عقلاء این است، یکی می‌گوید که سیرۀ عقلاء آن است؛ لذا به‌خاطر همین اصلاً به‌طورکلی همۀ اجماعات چیست؟! همه‌اش را دیده‌اید دیگر! کاملاً در دو مسئلۀ خلاف، یکی ادعای ضرورت بر اجماع می‌کند و دیگری می‌گوید که ضرورت بر اجماع نیست!