ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

اینکه الآن عقلاء به این مسئله تربیت اثر می‌دهند, مثلاً نامه‌ای که از یک شخص برسد بعد از بیست سال این نامه در دادگاه مطرح می‌شود و برای آن نظر می‌دهند به‌خاطر این‌ است که اصلاً سیره و دَیدن عقلائیه بر این قضیه است. حالا میرزا در دو جا پیدا کرده است که این‌طور است یا آن‌طور است بعد این حکم را به همه تسرّی داده است. در یک قضیۀ عقلائیه که مبنای عرف است اصلاً امکان ندارد که مثلاً شخصی این‌طور نظر دهد، او باید به عرف نگاه کند و ببیند که عرف چه می‌گوید.

تلمیذ: در عرف که منظور نیست، در خطاباتش است.

استاد: من می‌دانم، می‌گویم که این چه سیرۀ عقلائیه است که از هزار نفر فقط میرزا این را فهمید!

تلمیذ: ... اگر که نقدی می‌کنند دنبال شواهد و قرائن برای مراد خودشان هستند.

استاد: کجا؟! چه کسی؟! این برای انعقاد ظهور است نه برای ...

تلمیذ: همین را می‌گویم، وجود قرائن و شواهد دلالت بر این می‌کند که هنوز ظهور منعقد نشده است؛ ظهور اصلی، نه ظهور بدوی.

استاد: ببینید صحبت در این است وقتی که ما به این ظهور رسیدیم، حالا ببینیم آیا این ظهور برای ما حجت است یا نه؟ میرزا اصلاً از اوّل بحث را به این می‌برد که اصلاً آن شخصی که با مخاطبین صحبت می‌کند یعنی حتی آن افرادی که در منزل پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم نشسته‌اند، باید قرائنی در آنجا وجود داشته باشد [تا شامل آنها شود] حتی این قضیه نسبت به آن افرادی که بیرون در ایستاده‌اند هم نمی‌آید، آنها هم جزء مشافهین نیستند که هیچ احدی چنین حرفی نزده است.

اگر منظور میرزا این است که مشافهین بالخطاب را افرادی بگیرد که در مقابل پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم هستند و آنهایی که در مدینه هستند و آنهایی که در مکه هستند و آنهایی که در آن زمان هستند، پس تسرّی دهد به آنهایی که ده سال یا صد سال دیگر می‌آیند و معدومین هستند، چه مایزی بین اینها و بقیه است؟!