ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

بچۀ شخص، یک نحو ارتکاز دارد، غلام شخص، یک نحو ارتکاز دارد، زن او یک نحو ارتکاز دارد، بوّاب او یک نحو ارتکاز دارد، رفیق او یک نحو دارد، شریک او یک نحو دارد، همۀ اینها یک نحو دارند، غریبه‌ها هم یک نحو دارند.

تلمیذ: ما ظهور نوعی نداریم؟!

استاد: ظهور نوعی به این معنا که یک ظهور برای همه باشد نداریم؛ بلکه به معنای کلی داریم. یعنی اگر این شخص با خصوص این شرایط و با خصوص این کیفیت را گسترش دهیم، این ظهور نوعی می‌شود یعنی ظهور نوعی نسبت به این مرتبه، همان‌طور که حکم نوعی را خدمتتان عرض کردم که نسبت به کل مکلفین در همان رتبه هست، این هم همین‌طور است. یعنی اگر پسر این شخص دارای این مرتکزات باشد و این ارتباط بین او و پدر برقرار باشد و دارای این ذهنیت باشد, هر کسی که به‌جای این پسر باشد باید این‌طور بفهمد.

تلمیذ: اینجا ما می‌بینیم که وقتی بین دو نفر در ظهور مطلبی اختلاف می‌شود، به حکم ارجاعش می‌دهند و می‌گویند که ببین حکم چه می‌گوید یعنی حکم دلیل است. یعنی اثبات می‌کند که این ظهوری که تو برداشت کرده‌ای درست است و ظهوری که این شخص برداشت کرده است درست نیست، به عرف می‌دهند ...

استاد: این در همان مواردی است که انسان احتمال خلاف در ظهور می‌دهد، همان‌طور که برای قطعِ انسان احتمال خلاف در اینجا می‌شود، برای ظهور هم احتمال خلاف می‌‌شود؛ لذا با وجود اینکه ظهور برای انسان منعقد شود در عین حال ممکن است قرینه بر خلاف بیاید.

تلمیذ: یعنی این شخص می‌گوید که من قطع دارم که مراد این است و آن شخص می‌گوید که من قطع دارم که مراد این است و براساس قطع هم باید عمل کنم ولی چون اختلاف شده است پس ما نمی‌دانیم حالا چه‌کار کنیم، به عرف ارجاع می‌دهند. خود اینها با اینکه قطع پیدا می‌کنند، می‌دانند که اگر عرف مطلب دیگری را استفاده کرد آن ملاک است.