ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

تلمیذ: من می‌خواهم به عکسش عرض کنم، می‌خواهم بگویم که در مرحلۀ پایین ممکن است که کلام حضرت یک نحو ظهور داشته باشد که همه‌فهم باشد، در مراحل بالا برای فرد ظهورات شخصی هم داشته باشد.

استاد: در همان جایی که برای شخص همه‌فهم است, اگر از هر کدام اینها سؤال کنید یک نحو فهمیده‌اند.

تلمیذ: این ﴿أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ﴾ را فرض بفرمایید، همه می‌فهمند که اقامۀ صلاة چطور است، حالا برفرض که نص نباشد و ظاهر باشد، همه اقامۀ صلاة را می‌فهمند، آن کسی که راه رفته است و سالک است اقامۀ صلاة را مثلاً با شواهد می‌فهمد.

استاد: اگر از این دو نفر ﴿أَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ﴾ را بپرسید، یکی می‌گوید: «نماز بخوان»، یکی می‌گوید: «بر نماز تحفظ هم بکن». اقامۀ صلاة یعنی تحفظ بر حدود و ثغور. این را این شخص می‌فهمد و آن شخص نمی‌فهمد. ﴿ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ﴾ فرق می‌کند.

تلمیذ: ... اقامۀ خواص بخواهد.

استاد: احسنت! ولی برای خواص نیست برای عموم هم هست یعنی وقتی که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم ‌می‌فرماید: ﴿ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمۡ رَٰكِعُونَ﴾¹ هم اینکه ﴿يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ﴾ می‌گوید, این آدم معمولی می‌گوید: «اقامۀ نماز؛ نماز بخوان, یا علی!» ولی آن ...

تلمیذ: یعنی حداقل، مقصود نیست.

استاد: بله بله، مراتب بالاتر مقصود است یعنی از حداقل تا مراتب بالاتر، هر کسی براساس رشد خودش می‌فهمد.

تلمیذ: طبعاً آن حداقلش ظهور نوعی می‌شود، مراتب بالاترش ظهور شخصی می‌شود.

استاد: کجا ظهور نوعی می‌شود؟! آن ظهورات طولی که همه‌اش طولی است. ببینید ظهورات نوعی برای این شخص در این رتبه است اما برای کسی که در رتبۀ بالاتر است ظهور دیگری دارد. این یک مسئله.

مطلب دیگری که در اینجا هست که عرض کردم اشاره به مطلب شما است که به‌عنوان دفاع از مرحوم میرزای قمی فرمودید بر اینکه میرزای قمی با توجه به شرایط زمان پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم قائل به این مسئله شده است یعنی دخالت آن ارتباط وثیق در تحقق ظهور که منظور مقصودین بالإفهام مورد نظر هستند این است که به‌طورکلی وقتی که یک معنا عام است و یک معنا کلی است، اصلاً امکان ندارد در آن چنین مسئله‌ای مطرح شود. یک وقت محاوره، محاورۀ خاص است یعنی بین دو نفر است، طبعاً در اینجا این مسئله مطرح می‌شود که وقتی مولا به عبدش برای خریدن چیزی یا برای تحصیل یک شیء امر می‌کند ممکن است بگوییم که چون یک مسئلۀ خاص و خصوصی بین مولا و عبد است، در اینجا این برای دیگری حجّیت ندارد و به‌خاطر همان ارتباط ظهور ندارد؛ ولی یک وقت هما‌ن‌طوری که در جلسۀ گذشته عرض کردم مولا در مقام بیان حکم کلی است، در مقام بیان حکم است، در مقام بیان یک مسئلۀ اعتقادی است، در مقام بیان معرفت است و این نسبت به اوساط الناس این‌طور است، چه‌ برسد نسبت به پیغمبر. وقتی که یک شخص از دنیا می‌رود و بچه‌هایش را وصیت می‌کند به اینکه نمازها را اوّل وقت بخوانید، صله‌رحم کنید، با هم مهربان باشید، با هم دوست باشید، شما نمی‌گویید که در اینجا این ارتباط وثیق است و این حکایت از یک چیز دیگر می‌کند.