ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

صله‌رحم کنید یعنی هر کاری که دلتان می‌خواهد کنید؟! نه! صله‌رحم کنید یعنی به منزل همدیگر بروید، آیا منظور از صله چیز دیگر است؟! خیر، یعنی اوساط الناس در ارتباطات خودشان وقتی در مقام بیان مسائل کلی هستند این جهت را رعایت می‌کنند و هیچ نظر به جنبۀ خصوص در یک قضیه ندارند. آن‌وقت چه برسد به اینکه پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم که در مقام بیان احکام کلی إلی یوم القیامة است! چطور ممکن است که این ارتباط در آنجا مطرح باشد؟! اصلاً چنین چیزی عقلاً محال است. پیغمبر وحی را برای همه تا روز قیامت می‌آورد، احکام را برای همه می‌آورد. می‌گوید که «حلالُ مُحمّدٍ حلالٌ إِلی یومِ القِیامةِ و حرامُهُ حرامٌ إِلی یومِ القِیامةِ»¹ آن‌وقت در اینجا مقصود بالخطاب مورد نظر پیغمبر است؟! اصلاً احکام در اینجا مطرح نیست.

ردّ کلام میرزای قمی دربارۀ اختصاص خطاب به مشافهین

و لذا می‌توانیم بگوییم که این مطلبی که مرحوم میرزا فرمودند فقط جوابش این است که اولاً ما در سیرۀ عقلائیه چنین مسئله‌ای را مشاهده نمی‌کنیم که در خطابات خودشان ناظر به ارتباط بین متکلم و رمز و رموزاتی که بین متکلم [و مخاطب است باشند] به‌اصطلاح قرائن حالیه یعنی به حال آنها برگردد، قرائن حالیۀ آنها به آن قرائن باشد، اصلاً این‌طور نیست و ثانیاً اینکه مقام اصلاً چنین مقامی نیست. مقام، مقام بیان احکام کلی و مقام شرع است بنابراین مطلب اینجا جا ندارد. إن‌شاءالله در جلسۀ بعد بحث راجع به ادوات را بگوییم.

تلمیذ: ... شخصی حکم داده می‌شود... مردم در تشخیص معانی یا مصادیق این تشخیصات چه چیزی از این قرینه می‌فهمند؟

استاد: درست است, این در آن مطالبی است که خود انسان هم در تحقق آن دچار اشکال می‌شود، فرض کنید که خود انسان نفهمد، ممکن است خیلی حرف‌ها را نفهمد. فرض کنید که مولا حرفی بزند انسان نفهمد؛ مولا می‌گوید: ﴿فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا﴾،² ما هم معنای «صعید» را نمی‌فهمیم، لازم نیست هرچه که او می‌گوید را بفهمیم. به لغت، به عرف و به آن زمان مراجعه می‌کنیم وقتی که متوجه شدیم، می‌گوییم که منظور از «صعید» من‌باب‌مثال التراب الخالص است.