تبیین تعمیم خطابات شارع

تلمیذ: اصطلاحاً همان‌هایی که الآن هستند مخاطب‌اند.

استاد: اصلاً اینها مخاطب نیستند. فرض کنید که اصلاً اینها چُرت هم بزنند خوابشان ‌هم ببرد، این خطابش به اینها تعلق نمی‌گیرد.

تلمیذ: الآن تعلق الزاماً مستقیماً به اینها تعلق می‌گیرد.

استاد: لذا آنها هم می‌توانند به این بگویند که چرا شما به ما اهانت کردید؟! چرا شما به ما [این‌گونه] می‌گویید؟! می‌گوید که من به شما اهانت نکردم، من دارم با اینها حرف می‌زنم. می‌گویند: «طرف تو ما هستیم!»

تلمیذ: در آن آیۀ ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوۡمِ ٱلۡجُمُعَةِ فَٱسۡعَوۡاْ إِلَىٰ ذِكۡرِ ٱللَهِ وَذَرُواْ ٱلۡبَيۡعَ﴾¹ مخاطب اینها هستند گرچه از باب وحدت ملاک، دیگران هم ...

استاد: شما یک‌دفعه از بحث ما یک‌قدری جلوتر افتاده‌اید، ما هنوز در ابتدای بحث هستیم. ما در اینجا هم همین مطلب را داریم، فرق نمی‌کند، کم‌کم از قضایای عرفیه شروع می‌کنیم تا بیاییم بالا و به شرع برسیم.

مقصود از مخاطب در قضایای عرفیه

شما وقتی که به قضایای عرفیه نگاه کنید، می‌بینید منظور شخصی که مشغول صحبت کردن است، کیست؟ خطاب متوجه همان کسی است که منظور او همان شخص است. یعنی اگر فرض کنید شخصی که می‌خواهد با آدمی پانزده یا بیست‌ساله صحبت کند، اما یک بچه را درمقابل خودش می‌گذارد و با او صحبت می‌کند و می‌گوید: «هر کسی که این عمل را انجام بدهد من پدرش را درمی‌آورم!» الآن آن بچۀ پنج‌ساله اصلاً نمی‌فهمد این چه است! ولی مخاطب شما همان [آدم بیست‌ساله] است اما مجاز.

تلمیذ: الآن مقصود بالإفهام این مخاطب است.

استاد: ببینید، مخاطب اصلاً این نیست، مخاطب او است. لذا او نمی‌تواند بگوید که به من چه مربوط است، شما به من نگفتید، به بچه گفتید. متکلم می‌گوید که تو شنیدی یا نه؟! آیا این را فهمیدی که برای تو هست یا نه؟! مخاطب او است. خطاب یعنی کسی که کلام به او القاء می‌شود. الآن به بچه کلام القاء می‌شود یا به آن شخص؟!