عمومیت خطاب براساس قاعدۀ اشتراک (2)

اگر این‌طور باشد ما دیگر اصلی در اینجا نداریم که این را دفع کنیم؛ به‌جهت اینکه این یک احتمال عقلائی است و با اطلاق و امثال‌ذلک نمی‌شود این را در اینجا دفع کرد. اطلاق در مواردی است که قید زائدی خارج از تکلیف در تعلق تکلیف باشد. اما اگر زمینه، یک زمینه‌ای است که احتمال این حضور را در اینجا خیلی تقویت می‌کند و به این نحوه است ما دیگر عامی نداریم که بخواهد دفع کند و اگر بخواهیم به مقتضای اطلاق عمل کنیم این هم تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه می‌شود؛ یعنی خود حکم برای خودش موجب موضوع باشد، حکم نمی‌شود برای خودش موضوع ایجاد کند.

بیان آقاضیاء عراقی در تمسک به اطلاق

مرحوم عراقی در تمسک به اطلاق بیانی دارند؛ می‌فرمایند که خطابِ حقیقی ظهور در مستمعین دارد و این را خطاب حقیقی می‌گویند، آن‌وقت خطاب ایقاعی و انشائی هم آن خطابی است که به غیر مستمعین تعلق می‌گیرد مثل:

یا «مَنِ المُبلّغ عَنّی إلی سُعاد سلامی»² یا امثال‌ذلک از خطاباتی است که جنبۀ حضور و جنبۀ استماع در آن دخالت ندارد.³ بعبارة اخریٰ خطاب، خطاب مجازی است که منظور خود نفس الحکم است که تعلق می‌گیرد...

...فرق بین استماع و تخاطب، فرق بین مقابله و تخاطب و مخاطبه و این حرف‌ها موجب شده است که خطاب در غیر از مسیر خودش واقع شود و معنایی غیر از معنای حقیقی خودش را افاده کند و این مسائل همه برای این پیش بیاید.

صرف‌نظر از مبنای مرحوم عراقی و همین‌طور دیگران که خطاب حقیقی فقط مختصّ به مستمعین است در اینجا در تسریۀ حکم به غایبین یا به معدومین چه باید کرد؟! ایشان می‌فرمایند: «آن عناوینی که در اینجا بعد از آن خطاب اخذ شده است مثل الناس، المؤمنون، ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ و امثال‌ذلک شامل معدومین هم خواهد شد.»⁴