ثمرۀ بحث تعلق خطابات نسبت به مشافهین و غیرمشافهین

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

[در این جلسه] به‌طور اجمال بیان می‌کنیم و از مطالبی که [مورد نظر] نیست صرف‌نظر می‌کنیم.

حق مسئله در اینجا همان مطلبی است که مرحوم عراقی فرمودند؛ بنا بر تقریر مرحوم آقا شیخ محمدتقی بروجردی و ای کاش همین مطلب را در بقیۀ جاها هم تسرّی می‌دادند. البته ما دیگر در این مباحث متعرّض تفاصیل نمی‌شویم؛ گرچه مطالبی هست که تعرّضش بد نیست؛ ولکن خیلی ضرورتی ندارد چون مسئله روشن است.

ظهور اطلاق خطابات در کشفیت از مصلحت مطلقه

دو مطلب در اینجا به‌طور اجمال عرض می‌کنم؛ یک مسئله مربوط به اطلاقاتی است که در خطابات هست و آن اطلاقات، ظهور در کشفیت از مصلحت مطلقه دارند. بنا بر این مبنا دیگر خطاب که اختصاص به مشافهین داشته باشد یا نداشته باشد، آن ظهوری که به‌واسطۀ خطابات در کشفیت مصلحت مطلقه است برای تعلق خطاب به غیر مشافهین کفایت می‌کند و همین‌طور برای تعمیم حکم بالنسبه به غیر مشافهین هم کفایت می‌کند.

اشکال به ظهور خطاب در مصلحت

اشکالی که در اینجا به‌نظر می‌رسد این است که خطاب، ظهوری نسبت به کشفیت مطلقۀ مصلحت ندارد؛ بلکه آنچه خطاب درصدد تبیین و القاء آن است عبارت است از مفاد حکم بالنسبه به غیر مَن قُصد إفهامُه، اما اینکه آیا این خطاب دارای مصلحت مطلقه بالنسبه به مقصودین و غیر مقصودین است، ظهوری در اینجا نیست.

خصوصاً در اینکه احکام الله همه توقیفی هستند و معنا ندارد که ما مصلحت مطلقه‌ای را در احکام توقیفیه لحاظ بدانیم؛ الاّ به‌واسطۀ یک امر ارتکازی و آن امر ارتکازی عبارت است از تعمیم حکم بالنسبه به غیر مخاطبین. 

اما صرف‌نظر از این قضیه لوخُلیَّ و طَبعَه خطاب هیچ‌وقت ظهور در مصلحت مطلقه ندارد، خطاب فقط در بیان اداء مراد و مفهوم مولا است حالا اگر به مَن قُصِدَ إفهامُه باشد به ‌یک ‌نحو و اگر به غیر مَن قُصِدَ إفهامُه باشد به‌نحو دیگر؛ یعنی مشمولین به خطاب حقیقی یا غیر خطاب حقیقی.