تخصیص یا نسخ قرآن با روایت

دیدگاه علامه طباطبایی دربارۀ تخصیص قرآن با روایت

نظر مرحوم علاّمه طباطبائی ـ ‌رضوان الله تعالیٰ علیه ـ بر این است که ما نمی‌توانیم در اینجا با اخبار آحاد آیات قرآن را تخصیص بزنیم یا نسخ کنیم¹ ـ البته ایشان در مورد نسخ این مطلب را ندارند اما در مورد تخصیص دارند، نسخ یک مبنایی دارد که حالا عرض می‌کنیم این قضیه در بحثی که می‌خواهیم شروع کنیم می‌آید ـ بلکه درصورتی‌که خبر متواتر باشد، در آنجا می‌توانیم آیات را تخصیص بزنیم یا فرض کنید که آیات را تعمیم بدهیم؛ آیات زیادی داریم:

﴿قُل لَّآ أَجِدُ فِي مَآ أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَىٰ طَاعِمٖ يَطۡعَمُهُۥٓ إِلَّآ أَن يَكُونَ مَيۡتَةً أَوۡ دَمٗا مَّسۡفُوحًا أَوۡ لَحۡمَ خِنزِيرٖ فَإِنَّهُۥ رِجۡسٌ أَوۡ فِسۡقًا أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَهِ بِهۦ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ﴾.²

چند مورد در اینجا آمده است و آیات را در اینجا مثال آورده‌اند و بعد آیاتی آمده‌اند که این عمومات را تخصیص زده‌اند و به‌صورت موارد دیگری نقل کردند و موارد دیگری هست. ما این‌همه محرمات داریم؛ فرض کنید که ماهی غیر فلس‌دار یا حیوانات، سباع، ذئب و نجاسات و امثال‌ذلک، اینها همه مخصِّصات هستند. ﴿لاّ اَجِدُ﴾ بیان عام است و باید در اینجا روشن شود که معنای آن چیست. درهرصورت این عام است.

نظر ایشان در اینجا بر این است که ما فقط می‌توانیم این عمومات را با اخبار متواتر تخصیص بزنیم اما خبر واحد در اینجا نمی‌تواند ملاک باشد.³

البته شاید برگشت نظر ایشان هم به همان عرض ما است که ایشان هم می‌خواهند وثاقت را در اینجا مورد نظر قرار بدهند و می‌خواهند بفرمایند که وقتی یک خبر، متواتر شد قطعاً این خبر از امام علیه‌السّلام صادر شده است و لاشک در اینکه کلام امام علیه‌السّلام از نقطه‌نظر حجّیت و دلالت مانند آیات قرآنی است؛ یعنی همان‌طور که آیات قرآن از نقطه‌نظر حجّیت و دلالت تام است و ظهورات و تصریحات آن برای انسان حجت است، همین‌طور کلام امام علیه‌السّلام از نقطه‌نظر حجّیت و دلالت بلاشک و لاشبهه مثل آیات قرآنی است؛ بنابراین اگر انسان شخصاً و مشافهةً از امام علیه‌السّلام تخصیصی را نسبت به آیات شنید، آیا این خاص حجت است یا نه؟ قطعاً حجت است چون مشافهةً بوده است. مثل موردی که از خود آیات قرآن تخصیصی برای آیه آمده باشد، هیچ فرقی نمی‌کند یعنی عام و خاص هردو مقترناً نازل شده‌اند و قبل از وقت عمل به عام آن خاص آمده است، می‌گویند که این تخصیص است. [کلام] امام علیه‌السّلام هم همین‌طور است. صحبت در این است که انسان کلامی را به‌واسطه از امام بشنود، اشکال در اینجا پیدا می‌شود که آیا همان وثاقتی که انسان شخصاً از امام علیه‌السّلام مسئله‌ای را می‌شنود همان وثاقت آیا در این مورد که به‌واسطه می‌شنود هست یا نه؟