معنى بداء و حقيقت قضاى كلى

استاد: بله.

تلمیذ: پس همه چیز از آن بالا است و از این پایین هیچ تأثیری پیدا نمی‌شود؟

استاد: پایینی وجود ندارد، اصلاً پایینی وجود ندارد.

تلمیذ: پس همین اعمالی که انسان در روز انجام می‌دهد باعث می‌شود قضای کلّی حاکم شود و یکی محکوم شود؟

استاد: بله، این عملی هم که انجام می‌دهد تابع یک قضای کلّی است که باعث شده عمل را انجام بدهد. پس «إلهی إن لم تَبتدِئنی الرّحمةُ مِنكَ بِحُسنِ التَّوفیقِ، فَمَنِ السّالِكُ بی إلیكَ فی واضِحِ الطّریقِ»¹ کجاست؟!

یک عمل را انسان انجام می‌دهد این عمل قدر یک قضای کلّی است بعد همین عملی که انجام می‌دهد موجب یک قضای کلّی دیگر می‌شود که نزولش به‌صورت قدر است، همین‌طور دوباره یک قضای کلّی دیگر می‌آید همین‌طور دائماً این جهت این عالم تصادمات ...

تلمیذ: پس حساب و کتاب چه می‌شود؟!

استاد: حالا دیگر اینها بماند إن‌شاءالله برای جلسات دیگر. فعلاً ما کلّی بحث را براساس تقریراتی که شده است عرض می‌کنیم و چون دیدم در هر مسئله نباید از اشکالی که وارد می‌شود بگذرم لذا در اینجا متذکر این نکته شدم والاّ می‌بایست از اوّل همان تقریر را بگوییم و بعد وارد بحث شویم.

معنای إبداء 

فرمودند که بداء در اینجا به معنای إبداء است. إبداء یعنی اظهار امر غیر مترقّب عند المخلوقین بالنسبه به امر مترقّب.

إبداء ممکن است به یکی از دو قسم باشد. حالا چرا إبداء می‌گویند؟! یا به‌خاطر مسئلۀ مشاکله است و این مجاز است یعنی مشاکلۀ خالق و مخلوق است؛ چون إبداء برای مخلولقین است، ما این إبداء را برای خداوند به‌کار می‌بریم من‌باب‌مثال ﴿وَبَرَزُواْ لِلَّهِ ٱلۡوَٰحِدِ ٱلۡقَهَّارِ﴾² یا مثلاً ﴿وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمۡ ضَعۡفٗا﴾³ یا ﴿لِيَبۡلُوَكُمۡ أَيُّكُمۡ أَحۡسَنُ عَمَلٗا﴾⁴ و امثال‌ذلک از این آیاتی که دلالت می‌کنند علم جدید و حادثی برای خداوند حادث می‌شود که قبلاً نبوده است. این به‌خاطر مشاکله و مجاز است؛ مجاز بین خالق و مخلوق و مجاز بین علت و معلول و مجاز بین مُبدء و مبتدئات، این را إبداء می‌گوییم یعنی ظهور یک امری بعد از خفاء آن در عالم شهادت.