محورهاى اصلى و سير منطقى بحث نسخ و بداء

این مسئله جهات تکوینی بداء است البته فقط مطلب به مطلب امامت ختم نمی‌شود؛ بلکه در همۀ حوادث طبیعی و در همۀ نزولات عالم مقدرات و قضا و قدر الهی این قضیۀ بداء وجود دارد.

سه محور مورد بحث

بنابراین ما باید در سه راه و در سه دایره و وادی بحث کنیم.

اول

مسئلۀ اول: آیات قرآن است که در این مورد إلی ما شاء الله وجود دارد مثل آیات ﴿يَمۡحُواْ ٱللَهُ مَا يَشَآءُ وَيُثۡبِتُ وَعِندَهُۥٓ أُمُّ ٱلۡكِتَٰبِ﴾¹ و بَدَا لله، آیاتی که مربوط به بداء است، آیاتی که مربوط به خیرة‌الله است آیاتی که مربوط به مشیةالله است؛ ﴿وَمَا تَشَآءُونَ إِلَّآ أَن يَشَآءَ ٱللَهُ إِنَّ ٱللَهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمٗا﴾² و به‌طورکلی تمام آیاتی که دلالت بر اراده و مشیت مطلقۀ خداوند متعال می‌کنند و تعارض آن آیات، تعارض بدوی با اراده و مشیت و اختیار انسان بحثی است که در این وادی هست.

دوم

مسئلۀ دوم: سنت است و روایاتی که در این زمینه از ائمه علیهم‌السّلام وارد شده‌اند؛ در مورد علم الهی، در مورد قضا و قدر، کیفیت نزول مقدرات، کیفیت قضاء به‌دست ائمه علیهم‌السّلام، تبدّل و تغیّر قضاء و اینکه چگونه صدقه و امثال‌ذلک قضای الهی را تبدیل می‌کنند، چگونه صلۀ رحم یک قضا را به تأخیر می‌اندازد و تبدّل می‌کند که در اینجا روایات بسیار زیاد هستند و ما سعی می‌کنیم تا حدودی اینها را جمع کنیم والاّ به‌نظر می‌رسد که اگر بخواهیم در این وادی صحبت کنیم ممکن است یک سال طول بکشد؛ یعنی واقعاً یک سال! اغراق نمی‌کنم ممکن است یک سال طول بکشد. درهرصورت نمی‌گذرایم خیلی اطاله پیدا کند. این هم یک مسئله است.

سوم

مسئلۀ سوم: می‌توانیم بگوییم که از نظر اهمیت در عرض اینها قرار دارد بحث عقلی است و تا ما از بحث عقلی فراغت پیدا نکردیم، آیات و روایات به‌طورکلی برای ما جای سؤال را باقی می‌گذارند و ما در وهلۀ اوّل باید از نقطه‌نظر عقلی و فلسفی بحث بداء را در عالم تکوین روشن کنیم که چه جایگاهی دارد، آن‌وقت بیاییم سراغ آیات که این آیات و روایات با این مباحث عقلی ما منطبق واقع می‌شوند یااینکه منطبق نیستند.