محورهاى اصلى و سير منطقى بحث نسخ و بداء

بحثی پیرامون تبدل موضوع با استحالۀ اشیاء

تلمیذ: این انتفاعی که از فضولات انسانی می‌گیرند چطور است؟

استاد: استحاله می‌شود یا نمی‌شود؟

تلمیذ: نحوه‌اش را نمی‌دانم فقط این کار را کرده‌اند.

استاد: بله این استحاله است.

تلمیذ: چون فقهای قبل حکم حرمت داده بودند.

استاد: نه، این اصلاً به‌طورکلی استحاله است.

تلمیذ: مرحوم آقا هم آوردند در همین کتا‌بشان که از حرمت فقها تمجید هم کردند که در اصفهان چنین کاری کردند¹ و ...

استاد: البته آدم بدش می‌آید؛ صحبت بد آمدن و ناراحت شدن و چِندِش شدن، این یک مسئله‌ای هست. اما اینکه حالا واقعاً اگر من‌جمیع‌الجهات اصلاً این تبدّل موضوعی پیدا کند [اشکال ندارد] حالا فرض کنید [راجع به] انسان [نگوییم]، [راجع به] فرس و حمار و امثال‌ذلک بگوییم، حالا فرقش این است که این نجس است و آن نجس نیست، در آنجا چه می‌گویید؟! فقط بحث نجاست و حلّیت است دیگر، یک وقت ما روی اصل مسئله بحث می‌کنیم که مسائل طبعی و انس و امثال‌ذلک و به‌طورکلی بحث جهات تعلقی انسان است؛ لذا این یک حرفی است که بالأخره انسان بدش می‌آید وقتی می‌بیند که به آن یک مارک زدند و اسمش را هم فلان گذاشتند و امثال‌ذلک. اما فرض کنید که به قول اصفهانی‌ها همین را می‌برند زیر پای گلابی‌شان می‌ریزند بعد شما آن گلابی را میل می‌کنید و خوشتان‌ هم می‌آید، این آزمایشگاه کار همان را می‌کند، مگر چه‌کار می‌کند؟!

تلمیذ: قمی‌ها آقا، این کاهوهایی که از قم می‌آورند ...

استاد: بله می‌گویند که اتفاقاً اینها خیلی هم مفید هستند!

استاد: حکم شرعی که دائر مدار موافقت طبع و عدم موافقت طبع نیست، حالا یک وقت انسان خودش هم بدش هم می‌آید؛ ولی صحبت در این است که اگر ما بدانیم که این استحاله است آن‌وقت دیگر حکم فرق می‌کند، حالا من یک مثال برای شما بزنم، من‌باب‌مثال بچه‌ای یک سنگ را ببلعد و این سنگ از این بچه خارج شود و شما هیچ اثری از آثار قاذورات را در آن نبینید، در اینجا اصلاً نمی‌توانیم بگوییم که چون از این مجرا خارج شده است نجس است، این‌طور نیست، لازمۀ نجاست استحاله است؛ یعنی اگر این غذایی که می‌خوریم به این کیفیت استحاله پیدا کند نجس می‌شود. اما اگر فرض کنید که این بیاید و به همین کیفیت بدون کمترین چیزی خارج شود، چه کسی می‌گوید که این نجس است؟! نمی‌توانیم حکم به نجاست کنیم. بله، اگر به این سنگ چیزی باشد یعنی مُلوَّث باشد انسان آن را می‌شوید و بعد تبدیل به سنگ می‌کند، آیا دیگر نمی‌شود به این سنگ دست زد؟! شما با آن نماز هم بخوانید من می‌گویم که نمازتان صحیح است، اگر مهر هم قرار دهید اشکال ندارد یا می‌توانید روی آن تیمم هم بکنید! چرا؟! چون استحاله پیدا نکرده است و این مسئله خیلی چیزها را عوض می‌کند؛ یعنی می‌توانیم در خیلی از مسائل این را گسترش بدهیم. در مانحن‌فیه قضیه این است که این را پای درخت می‌برند و بعد درخت این را به یک شکل خاصی مستحیل می‌کند و یک‌یک اجزائش را جدا می‌کند؛ آن مقدار که به‌دردش می‌خورد را می‌کشد و آن مقدار که به‌دردش نمی‌خورد را جذب نمی‌کند و این جذب به یک سیب متبدّل شود؛ سیب معطر و یک گلابی بسیار خوبی که حضرت‌عالی جلوی مهمان هم می‌گذارید! لذا این در اینجا استحاله شده است.