مقام اجمال و تفصیل در عالم ماده و مثال

پس معلوم می‌شود یک صبح تا ظهر مثالی ده سال از ماده را به خود می‌طلبد، ده سال از ماده را به خود جذب می‌کند و التماس می‌کند، آن را مقام اجمال می‌گویند و این را مقام بسط تفصیلی می‌گویند؛ یعنی اگر آن اجمالِ در مثال بخواهد در این عالم بسط پیدا کند ده سال طول می‌کشد، درست شد؟! یک پله بالاتر می‌گذاریم.

تلمیذ: ملکوت هم نسبت به مثال همین‌طور است.

استاد: احسنت، همین را شما نسبت به ملکوت حساب کنید. ملکوت که علت برای این است این صبح تا ظهر ملکوتی برای او یک طرفةالعین می‌شود یعنی یک طرفةالعین کار دارد برای اینکه این صور مثالی بخواهند در عالم مثال تحقق پیدا کنند، به ماده کاری نداریم، شما ملکوت را نسبت به آنجا نگاه کنید، ملکوت آنجا و آنجا تا وقتی که به عالم اسماء برسید می‌بینید دیگر در آنجا زمان معنا ندارد آنجا را عالم ثابتات می‌گویند.

تلمیذ: پس در ملکوت هم زمان هست؟

استاد: زمان منطبق با خودش هست، ما از زمان [در آنجا] تعبیر به تحرک می‌کنیم ولی نه در ملکوت علیا، [بلکه] ملکوت سفلیٰ. اینجاست که می‌گوییم: ﴿وَمَآ أَمۡرُنَآ الاّ وَٰحِدَةٞ﴾.¹

[معنای این شعر] یعنی این؛ یعنی یک تجلی خدا تمام عالم خلق را به‌وجود آورد، عالم خلق که فقط عوالم معنا نیست، عالم ماده هم هست، عالم ماده که هنوز نیامده است؛ پس تمام اینها در مقام خلق ربوبی الآن وجود دارند، همۀ اینها هست صحبت در این است.

آنچه که خدمت شما عرض شد فقط یک صورت مشاهده‌ای مثال است؛ یعنی در دید این مسئله برای بحث بداء ما خیلی ضروری است. شما در عالم مثال یک صورتِ مشاهده‌ای داشتید و بعد وقتی که در اینجا می‌آیید و از خواب بیدار می‌شوید می‌بینید که خبری نیست، آن‌وقت بار و پشتی‌تان را می‌بندید و مثل این توریست‌ها و جهانگردها حرکت می‌کنید به آن صبح تا ظهری که دیشب در خواب دیده‌اید، راه می‌افتید و می‌روید. حضرت ابراهیم یک خواب دید دو ثانیه طول کشید که زن و بچه‌اش را از فلسطین به مکه آورده است، دو سال طول کشید [تا به مکه بیاورد] بعد هم در آنجا گذاشته و برگشته است. این دوثانیه‌ای که در آنجا طول کشید چند روز از حضرت ابراهیم [وقت] گرفت تا بتواند از فلسطین تا مکه صحراهای عربستان را طی کند؟! شاید چند ماه طول کشیده باشد که از آنجا بیاید و اینها را بگذارد و ﴿رَّبَّنَآ إِنِّيٓ أَسۡكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيۡرِ ذِي زَرۡعٍ عِندَ بَيۡتِكَ ٱلۡمُحَرَّمِ﴾³ و برگردد.