مقام اجمال و تفصیل در عالم ماده و مثال

تلمیذ: همین اشکال مطرح شده است، می‌گوییم که چطور در ماده هست ولی ما آن را نمی‌بینیم؟

استاد: شما نمی‌بینید چون در ماده هستید!

تلمیذ: نه، می‌خواهم بگویم که ما باید یک فرض ذهنی هم داشته باشیم.

استاد: فرض ذهنی همین است دیگر، فرض ذهنی همین است که الآن شما این بقچه را داخل صندوق گذاشتید و در صندوق بسته است، برای اینکه شما به این برسید باید در صندوق را باز کنید و ذهن ما اصلاً نمی‌رسد به اینکه در صندوق را باز کنیم؛ لذا می‌گوییم که اصلاً بقچه‌ای نیست، این بقچه هست شما باید در صندوق را باز کنید، ذهن نمی‌رسد.

تلمیذ: نمی‌شود با استدلال در میدان رفت چون باید حتماً با مکاشفه باشد.

استاد: مشاهده به‌جای خود ولی استدلال کردن هم ...

تلمیذ: استدلال فقط یک بحث عقلی است. می‌گوییم که محال است خداوند علم عنایی ...

استاد: بله! شما با استدلال هیچ‌وقت نمی‌توانید اشیاء را مشاهده کنید؛ ولی بالأخره قبول می‌کنید یعنی قلب ما قبول می‌کند که غیر از این نمی‌تواند باشد.

تلمیذ: چطوری نمی‌تواند باشد؟!

استاد: چطوری آن را نمی‌فهمیم، ما می‌گوییم ...

تلمیذ: مثلاً من دستم الآن حرکت کرد، همین حرکت، قبل که حرکت نکرد؟

استاد: قبل حرکت نکرده است ولی در مثال حرکت کرده است، اگر حرکت نمی‌کرد دست شما الآن حرکت نمی‌کرد.

تلمیذ: مثال که خود ماده نیست مثال جدای از ماده است.

استاد: علت برای این است؛ یعنی همین دست شما الآن در عالم مثال است ولی بنده نمی‌بینم.

تلمیذ: پس نباید ثقل باشد، لهذا زمانی که این در عالم مثال هست فرقش با زمان عالم ماده در همین است.

استاد: ثقل هم در همان‌جا است چه کسی می‌گوید که نباید داشته باشد؟!

تلمیذ: شما فرمودید از صبح تا ظهر اگر در عالم ماده بیاید ده سال طول می‌کشد، این تفاوت از کجا آمده است که ده سال طول می‌کشد؟

استاد: تفاوت فقط به‌خاطر ضعف ماده است.

تلمیذ: این ضعف بر چه تعلّق گرفته است؟